Rexne û îtîrazê paradîgmayê Rayber Apoyî tu rey nêbîyo vera şarêko bînî, yan zî vera şarê tirkî. Berovajî, pirsgirêk nêbîyo şarê tirkî de, pirsgirêk hişmendîya tûje ya netew-dewletî û paradîgmayê Kemalîst ê asîmîlekerdoxan de yo. Neteweya Demokratîke, neteweyî serê bingehê nîjad yan zî dînî de nê, sey "komela wayîra hişmendî û îradeyê xo ya cuye" pênas kena.
Çareseriya rastîn tenê zamanekî wisa pêkan e ku tê de deriyên Îmraliyê hatibin vekirin, "heqê hêviyê" hatibe naskirin û amûrên dewletê ji şêweya "ipotekê" derketibin ser bingehê edalet û azadiyê. Ev dê bibe bingeha vekirina deriyên hêviyê.
Ji bo ku gelê kurd û zarokên wan ên ku bi zaravayên cuda yên kurdî diaxivin ji nav wê 'çanda bêdengiyê' derkevin û serî hildin, perwerdehiya serbixwe ya bi zimanê dayikê gava herî bingehîn û stûna yekem e. Şoreşa zihnî û azadiya rastîn a civakî, tenê bi parastina ziman, afirandin û rastnivîsandina termolojiya zanistî û avakirina perwerdehiyeke bi zimanê zikmakî dibe realîteyek zindî.
Dema ku zarokên kurdan dikevin dibistanan, ev model bi temamî bi rengekî herî dijwar dixebite. Zimanê dayikê tê biçûkxistin û zimanê serdestan wekî zimanê zanistî û şaristaniyê tê depokirin. Ev rewş dibe sedema bêmirovkirinê, zarok ji cîhana xwe ya xwezayî dûr dikeve û dibe bindestê zihniyeta serdestan.
Ev “çar dewletên serwer” (Tirkiye, Îran, Iraq û Sûriye), tevî cûdayiyên xwe yên dîrokî, mezhebî û rejîmê, dema ku mijar dibe daxwazên statuya siyasî yên kurdan, dikarin li ser zemîneke peymana veşartî û bêdeng li hev bicivin.
Mirovê ku xeta şehîdan dişopîne, hewl dide jiyana xwe ji aliyê etîkî ve paqij bike û ji aliyê estetîkî ve jî bike jiyaneke watedar, çalak û bedew. Ev pênaseya mirovê nû ye.
Perwerdeyo bi ziwanê maye, qabê estbîyayîşê civakan sey şitê maye muhîm o. Perwerdeyo bi ziwanê serdestan yê dibistanan, tûtanê kurdan ser o beno sedemê travmayeka pîle û asîmîlasyonî. Vera na qirkerdena zîhnî de; awankerdena sîstemê perwerdeyê xoser, azad û komunal ê bi ziwanê maye, erka tarîxî ya pawitişê xobîyene û xoserîya şarî ya
Şehîd tenê nayên bîranîn, ew dibin motora guherîna siyasî, leşkerî û civakî. Her şehîdek tevgera azadiyê astengiyên li ber şoreşê radike, qeyranên siyasî vediguherîne derfetên mezin û rêya serkeftinê nîşan dide. PKK ji ber vê yekê ye ku wekî "Partiya Şehîdan" tê binavkirin, ji ber ku her pêngaveke wê ya stratejîk û her biryareke wê ya siyasî rasterast ji îrade û giyanê şehîdan hêmeyên xwe digire.
Kodê stratejîk yê xelasîya komelî, awankerdişê Tifaqa Demokratîke ya tewr hîra de yo. Yewbîyayîşê waştişê azadîya kurdan û demokrasîya vernîkaranê Tirkîya, hevkêşeyêka tarîxî ya. Heta ke şarê kurdî azad nêbo, şarê tirkî nêşêno bibo demokrat. Çareserî zerrê nê tîfaqê komelî de ya.
Neteweya Demokratîk dualîbûna xeternak a ku pergala modernîteya kapîtalîst di navbera "Tirkbûn" û "Kurdbûnê" de ava kiriye, hildiweşîne. Ev xala felsefî fêmkirina durûtiya pergalê hêsan dike. Çima dema ku tirk ji bo serxwebûna xwe têdikoşin dibin "lêheng", lê dema kurd mafên xwe yên cewherî dixwazin dibin "terorîst"?
Modela Entegrasyona Demokratîk ji bo pirsgirêkên neteweyî (nemaze li Rojhilata Navîn) rêyeke sêyemîn e. Ne şerê parçebûnê yê ku dewlet-neteweyên nû diafirîne û qeyranê heyî kûr dike, ne jî teslîmiyet û bişaftina di nav pergalên heyî de
Çarçoveya hiqûqî û qanûnî semedê çareserkerdişê meseleya kurdî xalêke zaf krîtîk û stratejîk a. Sîyaset û muzakere ke bê çarçoveyêka qanûnî de xebitîyê, timî rîskê batilbîyîş û asêbîyîşî ver de manenê. Muzakereyî ser axa hiqûqî û meclîse de ronîyena. Na rewş muzakerekeran, sîyasetmedaran û aktorê ke hetkarî danê dewamê ravêrî, verê cezayê qanûnî û îhtîmalê sûcdarkerdene ra pawena.
Gama ke 1984 de çerçoveyê Paradîgma ya Rayberê Şarê Kurdî Ocalanî de ameye eştene tenê hamleyêka vera sembolê leşkerî nêbî, vera nê qederperestî û bêçaretî ya mûsnaye de derbeyêka radîkale bî. Helwesta pasîfe ya ke vera mekanîzmanê zext û zordarî virazya bî, bi îddîaya radîqal a estbîyayîşî ya aktîf û qerardarî ca bedilna. Qebûlkerdişê bêçareyî ame redkerdiş.
"Zagona Çarçoveyê" mîna pira yekem e ku li ser çemê kûr ê pirsgirêkeke sedsalî tê avakirin. Ev gavek xwedî girîngiyeke dîrokî ye ku îradeya siyasî piştrast dike. Her çend ev rêwîtiya aştî û demokrasiyê direj û dijwar be jî, şiyana gihiştina armancê bi wê gava yekem a ku di parlamentoyê de bi awayekî yasayî hatiye avêtin, dest pê dike.
Guherîn û veguherîna komarê, ji nû ve pênasekirina wateya "Dewletê" ye. Dewlet ne hebûn an pêkhateyeke pîroz e ku mirov bibe qurbana wê, dewlet tenê amûreke xizmetguzariyê ye ku divê di bin fermana mirovên azad de be.
Di navbera sînorên statukoyê û lêgerîna Statûyê de paradoksa kurdan a jeopolitik xala herî girîng e. Ev hevkêşeya ku îro wekî ‘navbera meqesê ya trajîk’ xuya dike, ne tenê encama jeopolîtîka îro ye, binyadeke wê ya dîrokî ya sedsalan heye.
Çalakîya veyşanîya pîl a 14ê Temuze 1982an, vera wehşet û polîtîkaya teslîmîyetî ya darbeya 12ê Îlone de, Zîndanê Amedî de bîya manîfestoyê xoverdayîşî. Xoverdêran bi canê xo tarîtîya zîndanî qeleşna û rûmetê însanî pawit. Na çalakîya tarîxî, ewro zî vera tecrîtî de sey çimeyêko pîl yê îrade û rûmetî dewam kena.
KCKe di daxuyaniya xwe ya hişyariyê de careke din balê dikşîne ser vîna azad û entegrasyona demokratik. Ne teslîmiyet ne jî qutbûn.
Dema gel bixwe bibe xwedî biryar li ser bajar û jiyana xwe, otokrasî nikare şîn bibe. Jehrkuja otokrasiye parvekirina desthilatdariyê û xurtkirina rêveberiyên herêmî ye.
Persgirêy û qeyranê sîstematîkî ke pergala kapitalîst dinya de virazena, nîşanê ma dana ke bedilnayîşê na pergale ferz o. Lewre, eke bi raştî binkewtîya pergalêk û hişmendîya aye esta, a zî pergala nêrperest, desthilatparêz, dewletparêz û modernîteya kapîtalîst bi xo ya.
Dîrokê nîşanî me daye ku heta kurd nebin yek, her herêm û her parçe di bin xetereya qirkirinê de ye. Destkeftiyên li her parçeyekî Kurdistanê, girêdayî parastina parçeyên din e.
Ziwan tenê amûrêk nîyo ke ma pê derdanê xo vanê, o sîstemê pawitişî yo tewr xurt ê komelî yo. Pawitişo cewherî bi hişyarbîyayîşê komelkî mumkuno. Komelêko ke nêeşko bi ziwanê xo bifikirîyo, nêeşkeno serê azadîya xo zî planan awan bikero
Şerê azadiyê ku 40 sal in didome, îro di qada civakî de di navbera ‘zihniyeta tecawizkar’ û ‘paradîgmaya azadiyê’ de diqewime. Serketin, bi xwedîderketina li nirxên civakî û tolhildana bi rêya avakirina jiyaneke nû pêkan e.
Çand, keleha parastina nasnameyê ye. Heta keleha çandê neyê dagirkirin, vîna neteweyî nayê şikandin.