Meşa 28 salan a ji 9ê Cotmeha 1998an heya 27ê sibata 2025an bi rengekî zelal nîşan da ku komploya navneteweyî negihîşt armanca xwe ya dawî. Hêzên hegemonîk tevî hemû teknîk û derfetên xwe nekarîn Têkoşîna Azadiyê tasfiye bikin.
Li Başûrê Kurdistanê, hêzên pêşmergeyan di çarçoveya Destûra Bingehîn a Iraqê de weke hêza parastinê ya herêmî tên naskirin. Di îlona 2026an de gaveke dîrokî hate avêtin. Pêvajoya yekkirina Yekeyên 70 û 80yan di bin banê Wezareta Pêşmergeyan de bi fermî hate temamkirin.
Serkeftina pêvajoyê û bidestxistina çareseriyeke mayînde bi çar stûnên sereke ve girêdayî ye: nûavakirina baweriya civakî, misogeriya hiqûqî, reforma qanûnî û destûrî, û demokratîkbûna tevahiya welat
Banga Rêber Apo ji bo pêşeroja hemû gelên herêmê gaveke dîrokî û çareserî ye. Ev nêzîkatî dikare krîzên kûr ên siyasî çareser bike.Lê, siyaseta dewletê ya ku bi lîstikên ragihandinê û dezenformasyonê û bi astengkirina hevdîtinan bi rê ve diçe, pêvajoyê paşve dikişîne
Ji bo ku deriyê bi qanûna çarçove hatiye vekirin veguhere rêyeke vekirî û nebe qefleke nû, pêwîst e hiqûqa zindî, ango parastina yekser û qanûnî ya her kes û aliyê ku siyaseta bêşiddet hildibijêre bê pêşxistin. Li şûna nêzîkatiya berê ku hemû gav di berjewendiya biryarên Encumena Ewlehiya Neteweyî (MGK) de dihatin rawestandin, divê modeleke hîn pratîk bê sepandin û her kes an koma ku di rêya sivîl de gavê diavêje di wê kêliyê de bikeve bin sîwana parastina qanûnî.
Yek ji stûnên herî bingehîn ên vê dozê, bîranîna şehîdan û xwedîderketina li nirxên wan e. Ev demek e li bakurê Kurdistanê şehîdên azadiyê bi merasîmên herî biheybet û girseyî tên bibîranîn. Tevlîbûna bi dehhezaran kesî li van merasîman nîşan dide ku gelê kurd çiqasî bi rûmet û bi biryar e ku xwedî li ked û xwîna zarokên xwe derkeve.
Ew bûne çîmento û pira zexm a ku parçeyên perçebûyî yên civakekê digihîne hev û wê dike yek gewde.
Ev pêvajo di xwe de veguherînek kûr diafirîne. Di qada siyasî de siyaseta sivîl berfireh dibe û xweseriya demokratîk bi cih dibe. Di qada aboriyê de çavkaniyên ku berê ji bo şer dihatin xerckirin, ber bi geşepêdana civakî, ekolojîk û modela koperatîfan ve tên veguhastin.
Xala herî hessas di vê pêvajoyê de ew e ku divê nirxên civakî, siyasî û rêxistinî yên gelê kurd ti carê neyên înkarkirin an jî paşguhkirin. Pêvajoyeke aştiyê ku îrade, nasname û nirxên aliyekî derxe pêş û yên aliyekî jî paşguh bike, nikare bibe domdar û bigihîje serkeftinê.
Rola ragihandina azad û raya giştî ya demokratîk di vê pêvajoyê de ew e ku vê pêngavê ne bi zimanê têkçûn an serkeftina aliyekî, lê wekî derfeteke avaker ji bo hemû gelan şîrove bike.
Aştî û çareserî beriya her tiştî di ziman de dest pê dike. Heke zimanê siyasetê biguhere, zemîna baweriyê jî bihêz dibe.Helwesta niha ya AKPê nîşan dide ku ew hewl dide vê hevkirinê ji naverokê vala bike, sînorên wê teng bike û tenê qanûneke fermî ya bêbandor derxîne holê.
Peymanên weke Lozanê li ser bingeha dabeşkirin û birêvebirina gelan hatin avakirin. Şerê di navbera kurd û tirkan de encama vê siyasetê bû. Yekîtiya gelan ku li ser bingeha pîvanên demokratîk û rêzgirtina li hember mafên hevdu ava bibe, dê Lozanê bêbandor bike.
Hişmendiya ekolojîk divê wekî felsefeya jiyanê di nav meclîsên herêmî û şaredariyan de bibe şertê destpêkê yê her xebatekê û ji temenê biçûk de di perwerdehiyê de cih bigire.
Ji bo neyar û hêzên navneteweyî jî, hemû hincetên ku kurdan wekî "hêzeke tundûtûj, ango terorîst" nîşan didan, di nav wî agirî de şewitîn û pûç bûn. Tevgerê bi vê yekê re isbat kir ku ew lîstikvanê herî samîmî û amade yê aştiyê ye.
Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk ji bo têkoşîna azadiya gelê kurd ne dawî qonaxeke nû ye. Çawa ku têkoşîna PKKê kurd hişyar kirin, zanebûna newteweyî di nav wan de ava kir niha jî di vê qonaxa nû de wê gelê kurd bi hişmendiya azadiyê ber bi xwebûnê ve biçin.
Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk a ku bi banga Rêber Abdullah Ocalan dest pê kir, şansekî dawî û herî mezin ê sedsalê ye ji bo çareseriya aştiyane. Hesabên demkî yên dewletê yên mîna civîna NATOyê û zimanê ewlekariyê yê rojane, nikarin rastiya doza kurdî û hewcedariya lezgîn a aştiyê paşguh bikin.
Stratejiya MÎTê ya "ji hundir rûxandina rêxistinê" û aqilê dewletê, di rastiyê de îtirafkirina binketina wan a çil salî ye. Dewleta ku nikaribe îradeya gelekî bi fîzîkî tune bike, neçar dimîne ku serî li dek û dolabên qirêj ên psîkolojîk bide.
Ev nivîskarên tirk ên ku îro li ser marksîzmê dersan didin, li welatekî ku kurd lê tên çewsandin, zimanê wan tê qedexekirin û her roj polîtîkayên qirkirinê li ser wan tên meşandin, tu carî nebûn xwedî helwesteke radîkal a çînî û neteweyî.
Rêber Abdullah ji bo ku pêvajo nebe qurbana van lîstikên siyasî, formula "teyît, tespît û temînatê" pêşkêş kir. Ev sê pîvan ku tê wateya piştrastkirina dilsoziya aliyan, tespîtkirina binpêkirinên li ser erdê û avakirina temînatên navneteweyî an jî qanûnî, ji bo ku aştiyek mayînde ava bibe herî kêm wekî av û hewayê ferz in.
Tom Barrack û polîtîkaya Trump a "Pêşî Amerîka", lîstikeke faşîst û kapîtalîst e ku dixwaze kurdan bike qurbaniya xetên bazirganiyê. Lê bersiva li dijî vî bazirganê xwînê, ne giliyên dîplomatîk û ne jî paşvekişîn e.
Hişyariya Pervîn Bûldan a li Wanê ku digot em di pêvajoyeke ku xetereyên mezin di nav xwe de dihewîne de ne û divê wext neyê wendakirin, îro jî di rojeva siyaseta herêmê de mîna rastiyeke tûj radiweste. Dîrokê nîşan da ku her cara ku dewletê polîtîkayên wext-qezenckirinê û tecrîdê meşandin, valahiya ku çêbû ji aliyê şer û hêzên provokator ve hat tijekirin.
Gava dîtin ku mixalefeta demokratîk û gelê kurd daxwaza aştiyeke birûmet, çareseriyeke daîmî û rakirina tecrîdê dike, tirsiyan û şok bûn; ji ber ku nexşeya rê ya Bahçelî ne ji bo aştî, ji bo tasfiyeyê bû. Metna ku Bahçelî wek nexşeya rê pêşkêş dike, bi eslê xwe projeya aqilê dewletê ya bi navê "Tirkiyeya Bêteror û Herêma Bêteror" e.
Di vê xalê de, helwesta Komîteya Konseya Wezîran û saziyên Ewropayê bi giranî cihê rexneyê ye. Tevî ku Buroya Hiqûqê ya Sedsalê hemû serlêdanên qanûnî û pratîkî kirine jî, komîte di cîbicîkirina biryarên xwe de her tim giran tevdigere û li hemberî Enqereyê helwesteke tirsok û fersendperest nîşan dide.
Divê ne tenê kurd hemû civaka Tirkiyeyê li hemberî vê helwesta hikûmeta AKPê ya xwe li ser pêvajoyê ferz dike bisekine û zextê lê bike ku gavên pratîk biavêje. Encax bi vî awayî li Kurdistan û Tirkiyeyê şoreşa civakî dikare pêkan bibe.