
Xwe-asîmîlasyon
Pirsgirêka xwe-asîmîlasyonê ji bo kurdan tenê bi tercîhên takekesî nayê ravekirin. Ziman, perwerde, bajarvanî, têkiliyên civakî û aborî, medya û malbat hemû dikarin di vê pêvajoyê de rola xwe bilîzin.


Pirsgirêka xwe-asîmîlasyonê ji bo kurdan tenê bi tercîhên takekesî nayê ravekirin. Ziman, perwerde, bajarvanî, têkiliyên civakî û aborî, medya û malbat hemû dikarin di vê pêvajoyê de rola xwe bilîzin.

Berhevoka JABA gelek destnivîs û berhemên girîng ên bi ziman û wêjeya kurdî ve girêdayî dihewîne û ji bo lêkolînên li ser dîroka ziman, wêje û çanda kurdî çavkaniyeke hêja û bêhempa ye.

Çand şêwaza jiyana civakê ye. Ji bo ku çanda kurdî zindî bimîne, divê em wê ne tenê wekî mîrateyek ji rabirdûyê, lê wekî pêvajoyeke civakî ya ku rojane ji nû ve tê afirandin bibînin.

Ji perspektîfeke sosyolojîk ve, çanda kurdî ne tenê mîrateyeke rabirdûyê ye. Lê mekanîzmayeke civakî ye ku nasnameyê ava dike, bîranînê diparêze, aîdiyetê xurt dike û xwe ji nû ve pênase dike.

Perwerde ji bo pêşeroja ciwanan xwedî girîngiyeke bingehîn e û dikare hişyariya civakî bi pêş bixe û beşdariya ciwanan di civakê de bi hêz bike. Pêwistî bi civakeke demokratîk û dadperwer heye

Ziman, dîrok, çand, erdnîgarî, bîra civakî û serpêhatiyên hevpar di avakirina nasnameyê de rolê werdigirin. Nasnameya kurdî jî di encama van hêmanan de hatiye avakirin.

Ziman mîrasê herî biha yê dê û bavan e. Ew mîrasek e ku ne pere dixwaze, ne jî şertên taybet. Tenê hewce ye ku dê û bav her roj bi zarokên xwe re bi kurdî biaxivin.

Ji bo kurdan, Elî Herîrî têgihiştina girîngiya zimanê dayikê, hêza çandê û nirxa zanînê temsîl dike. Ji ber vê yekê, bibîranîna wî ne tenê bîranîna şairekî mezin e, lê her wiha bîranîna rêyekê ye ku netewe bi ziman û çanda xwe dijî û dimîne.

Destan û çîroka Zembîlfiroş ku heta roja me ya îro dengbêj tînin ziman ne tenê çîrokeke evînê ye; ew di heman demê de nîşaneya çanda bajarî ya kurdan, ruhaniyeta wêjeya kurdî û dîroka Meyafarqînê ye.

Dîroka perwerdeya kurdî tenê bi dibistanên nûjen dest pê nake. Berî wan jî medrese navendên sereke yên perwerdeyê bûn. Medresa Sor yek ji sembolên herî girîng ên vê dîrokê ye.

Mirov dibêjin ku ew ji kurdî hez dikin û qedrê zimanê xwe digirin; lê dema ku dor tê ser xwendinê, em heman hesasiyetê nabînin. Lewra "Rêya herî bihêz a parastina zimanekî xwendin û nivîsandina pê ye."

Ev mîrate îro jî di warên cur bi cur de berdewam e. Nifşên nû yên helbestvan û nivîskaran mijarên kevneşopî bi hesasiyetên nûjen re tevlihev dikin; û hejmara roman, çîrokên kurt, şano û senaryoyên fîlmên kurdî her ku diçe zêde dibe.

Zimanê kurdî wekî yek ji kevintirîn berdewamiyên çandî yên Rojhilata Navîn tê hesibandin. Stran û destan ne tenê berhemeke hunerî, ew arşîveke zindî ya hebûna dîrokî ya gelekî ne.

Mîna sindoqên kevin vedibin, bîranîn şiyar dibin û êşên ku têne jibîrkirin dîsa bêhna xwe vedidin. Dengê Sûsika Simo jî wisa bû. Dema ku ew distira, ne tenê newayek, dilê gelek kesan bû ku lê dida.

Ehmed Huseynî her cara ku dihat Amedê , serdana gundê xwe Xiznê yê li herema Omeriya Mêrdînê dikir. Di heman demê de, wî qet têkiliyên xwe ji Amûdê jî qut nekir. Her çend li sirgûnê jiya jî, wî qet têkiliyên xwe ji eslê xwe qut nekir. Ev girêdan di helbestên wî de diyar bû.

Têlên di navbera Serêkaniya Serxet û Binxetê de ne tenê Serêkaniyê ji hev vediqetînin; ew rageşiya di navbera rêziknameya siyasî ya nûjen û têkiliyên civakî yên kevin de jî eşkere dikin

Dengê bilûra Egîdê Cimo ji jêhatîbûna teknîkî pir wêdetir bû. Her dengek ku wî lê dixist, mîna bayekî ji çiyayan dihat xwarê; carinan şînek, carinan çîroka koçberiyê, carinan jî serhildanek bêdeng bû.

Berxwedan, bandora veguherîner û nirxa sosyolojîk a çanda kurdî li Rojhilata Navîn, bi rêya têkiliyên hevbeş ên bi çandên din re di muzîk, wêje û reqsê de formên hevpar afirandiye û zindî maye.

Vekirina Pirtûkxaneya Mestûre Erdelan li Amedê ne tenê qadeke çandî ya nû ye, ew di heman demê de naskirina derengmayî ya rola dîrokî ya jinên kurd di hilberîna zanînê de nîşan dide.
"Ji bo kurdan, perwerdehiya bi zimanê dayikê ne îmtiyaz û ne jî daxwazek e; ew tenê mafek e ku di dema jidayikbûnê de tê dayîn."
"Ji bo kurdan, perwerdehiya bi zimanê dayikê ne îmtiyaz û ne jî daxwazek e; ew tenê mafek e ku di dema jidayikbûnê de tê dayîn."

"Kawîs Axa hostayekî bîranînê ye ku bîranînên gelê kurd bi dengekî tîne ziman ku ji lalikiya wî derbas dibe."

“Dengê Gerabêtê Xaço bîranînek e ku êşa gel vediguherîne stranan û êşê vediguherîne hêviyê.”

"Divê zimanek pêşî bijî da ku bikaribe were axaftin; divê were axaftin da ku bikaribe were xwendin; divê were xwendin da ku bikaribe hebûna xwe ber bi pêşerojê ve bibe."