Em mîrateyekê diparêzin an siberojekê diafirînin?

"Civakek ku tenê rabirdûya xwe biparêze dikare di rabirdûyê de bimîne; civatek ku rabirdûya xwe ji nû ve biafirîne dikare pêşeroja xwe ava bike."

Çanda kurdî ne tenê tiştek e ku ji nifşên berê me mîrate girtiye û divê were parastin. Çand, di bingeha xwe de, şêwaza jiyana civakê ye; ew di têkiliyên mirovan, zimanê me, bîra me ya kolektîf, rûtînên me yên rojane û wêneyên me, huner, gotin û çîrokan û têgihîştina me ya malbat, jin, mêr, zarok, xweza û civakê de xwe nîşan dide. Ji ber vê yekê, çanda kurdî ne tiştek qediyayî ye; ew tiştek e ku bi berdewamî tê afirandin, guhertin û nûkirin.

Bêyî guhertinê, ti çandek nikare di civakê de bijî. Civak diguhere, şert û mercên jiyanê diguherin, bajar mezin dibin, teknolojiyên nû derdikevin holê, têkiliyên civakî diguherin û ligel van hemûyan, çand jî diguhere. Ji ber vê yekê, parastina çandê nayê wê wateyê ku her tişt bêyî guhertinê were dubarekirin. Parastina çandê tê wê wateyê ku ruh û nirxên bingehîn ên çandê werin naskirin û di bin şert û mercên nû de bi awayekî nû werin jiyîn.

Di çanda kurdî de, ziman ne tenê amûrek ragihandinê ye. Ew embara bîra civakî ye. Ezmûnên nifşên berê di gotin, metelok, stran û çîrokên gelêrî de tên parastin. Dema ku ziman qels dibe, tenê ne peyv wenda dibin; beşek ji bîra civakî û nasnameya civakê jî dikeve xetereyê.

Lê belê, divê ziman tenê wekî tiştekî ku were parastin neyê dîtin. Divê ziman were jiyîn û afirandin. Zarok, ciwan û nifşên pêşerojê divê bi zimanê xwe bixwînin, binivîsin û biaxivin, teknolojiyê bi zimanê xwe bi kar bînin û zimanê xwe di warên zanistî, hunerî û civakî de bi pêş bixin.

Ji ber vê yekê, pirs ne tenê ev e ku, "Em çawa dikarin zimanê xwe biparêzin?"; pirsa bingehîn ev e ku, "Em çawa dikarin zimanê xwe bikin zimanê pêşerojê?"

Her civak bi bîra xwe dijî. Bîra civakî di malbat, gund, bajar, stran, çîrok, cudahiyên nifşan û ezmûnên mirovan de tê hilgirtin. Civakek ku bîra xwe wenda dike, girêdana xwe bi rabirdûya xwe re qels dike.

Lê belê, bîra kolektîf ne tenê ji bo ji nû ve jiyankirina rabirdûyê ye. Divê bîr ji bo têgihîştina niha û avakirina pêşerojê were bikaranîn. Em ji rabirdûyê fêr dibin, lê em di rabirdûyê de najîn. Çandeke ku tenê li rabirdûyê dinêre dikare bibe muzexaneyek; lê çandeke ku rabirdû, niha û pêşerojê bi hev ve girêdide dibe hêzek civakî.

Rola jinan di têgihîştina çanda kurdî de pir girîng e. Di gelek malbat û civakên kurdî de, jinan di veguhastina ziman, stran, çîrok, kevneşopî û nirxên civakî de roleke sereke lîstine. Lê belê, perspektîfa civakî ya îroyîn jinan tenê wekî "parêzvanên çandê" nabîne; ew wan wekî afirînerên çandê dibîne.

Azadiya jinan, beşdarbûna di jiyana civakî, perwerde, kar, biryardan û xweîfadekirin jî beşek ji guhertina çandî ye. Çandek ku dixwaze di pêşerojê de bijî, divê di nav xwe de ji bo jinan cihekî wekhev û azad biafirîne.

Ciwanên kurd di navbera du cîhanan de dijîn: Ji aliyekî ve, mîrata civakî ya ji nifşên berê mîras girtiye, û ji aliyê din ve, jiyaneke nû ya ku bi teknolojiyê, bajaran, medyayê û pêwendiyên gerdûnî hatiye avakirin. Ev rewş ne tenê xeternak e; di heman demê de dikare bibe derfeteke mezin ji bo pêşxistina çandê jî.

Nabe em ji ciwanan bixwazin ku çanda berê dubare bikin. Divê em derfetê bidin wan ku li ser bingeha mîrateya xwe çandeke nû biafirînin: muzîka nû, wêjeya nû, hunera nû, perwerdehiya nû û şêweyên nû yên têkiliyên civakî. Çanda zindî ew çand e ku ciwan dikarin bibêjin, "Ez mîrata xwe dipejirînim, lê ez dikarim tiştekî nû jî biafirînim."

Nasnameya kurdî a hemdem bi gund û taxên kevin ve ne sînordar e. Kurd di heman demê de li bajarên mezin, zanîngehan, kargehan, medyaya civakî û cîhana dîjîtal jî dijîn. Ji ber vê yekê, divê çanda kurdî jî xwe di van qadên nû de biafirîne.

Dema ciwanekî kurd telefona xwe bi kar tîne da ku nivîs, vîdyo, muzîk, podcast, an naveroka zanistî ya kurdî çêbike, ew ne tenê zimanê xwe bi kar tîne; ew çandeke nû diafirîne. Ji ber vê yekê, pêşeroja çanda kurdî ne tenê di parastina tiştên kevn de ye, di heman demê de di kapasîteya civakê de ye ku di warên nû de naverok û nirxên nû biafirîne.

Çand, di dawiyê de, li ser têkiliyên di navbera mirovan de ye. Dibe ku hûn stranên kevn bizanibin, cilên kevn li xwe bikin û rêûresmên kevn pêk bînin; lê heke di civakê de rêz, hevkarî, wekhevî, mirovahî û berpirsiyariya hevbeş tune be, çand tenê wek sembolekê dimîne.

Çandeke zindî ew çand e ku nirxên wê di jiyana rojane de têne nîşandan: Alîkariya cîranan, rêzgirtina li jin û zarokan, parastina ziman, lênêrîna jîngehê, hevkarî û rêzgirtina li cudahiyên mirovan. Ji ber vê yekê, divê çand ji qonaxa festîval û mûzeyan derkeve û vegere jiyana rojane.

Pirsa herî girîng ji bo pêşeroja çanda kurdî ev e: "Divê em ji rabirdûyê çi biparêzin?" Lêbelê, em nikarin bi tenê bi vê pirsê bi pêş ve biçin. 

Divê em vê pirsê jî bipirsin: "Em dixwazin pêşeroja çanda kurdî çawa be?" Ev pirs civakê di nav pêvajoya afirîner de bi cih dike. Ji bo bersiva vê pirsê, divê em ziman, perwerde, huner, wêje, zanist, teknolojî, jin, ciwan û jiyana civakî bi hev ve girê bidin.

Ji bo ku çanda kurdî zindî bimîne, divê em wê ne tenê wekî mîrateyek ji rabirdûyê, lê wekî pêvajoyek civakî ya ku rojane ji nû ve tê afirandin bibînin. Ji ber ku çand ne tenê tiştek e ku pêşiyên me ji me re hiştine; çand ew e ku em îro ji nû ve diafirînin û didin nifşên pêşerojê.