Xwe-asîmîlasyon

"Dema zimanê gelekî bêdeng dibe, ne tenê peyv, lê bîra wî gelî jî bêdeng dibe."

Xwe-asîmîlasyon pêvajoyeke civakî ye ku tê de kes an jî civakek hêdî hêdî ji ziman, çand, dîrok û nasnameya xwe dûr dikeve û hin taybetmendiyên çand û jiyana civaka serdest qebûl dike. Di vê pêvajoyê de girîng e ku mirov bizane ku ev dûrketin her tim ne bi zorê û bi zordariyeke rasterast pêk tê; carinan mirov bi demê re êdî vê guhertinê wekî hilbijartina xwe dibîne.

Pirsgirêka xwe-asîmîlasyonê ji bo kurdan tenê bi tercîhên takekesî nayê ravekirin. Ziman, perwerde, bajarvanî, têkiliyên civakî û aborî, medya, malbat û şert û mercên dîrokî hemî dikarin di vê pêvajoyê de rolekê bilîzin.

Eger dê û bav zarokên xwe fêrî kurdî nekin, divê em yekser wan bi redkirina nasnameya kurdî tawanbar nekin. Dibe ku wan ev biryar bi vê ramanê dabe: "Ev yek dê di pêşerojê de derfetên çêtir bide zarokên min." Lê belê, eger ev raman ji nifşekî bo nifşekî din were veguhastin û baweriya ku " kurdî ji bo pêşeroja zarokan ne hewce ye" di civakê de belav bibe, wê demê divê encamên civakî yên vê pêvajoyê werin nîqaşkirin.

Di vê rewşê de, asîmîlasyon ne tenê tiştek e ku ji derve ve tê ferzkirin; takekes û malbat jî dikarin beşdarî vê pêvajoyê bibin her çend ew her gav jê haydar nebin jî.

Ziman ne tenê amûreke ragihandinê ye. Ew her wiha bîranîn, dîrok, çîrok, stran, gotinên pêşiyan, hest û awa ne ku mirov pê cîhanê dibînin û fam dikin, ji nifşên pêşerojê re vediguhezin.

Dema ku kurdî di nav malbatê de kêm tê axaftin, dema ku zarok zimanê xwe fêr nabin an jî dema ku ciwan ji axaftina bi zimanê xwe şerm dikin, têkiliyên bi rêya bîra çandî û zimanî di navbera nifşan de hatî avakirin, dikarin bi demê re qels bibin.

Lê belê, divê em cûdahiyeke girîng bikin: fêrbûna zimanekî din nayê wê wateya asîmîlebûnê. Fêrbûna kurdekî bi tirkî, erebî, îngilîzî yan jî zimanekî din, bi serê xwe windabûna çandî nîşan nade. Pirsgirêk ne fêrbûna zimanên din e; pirsgirêk ew e ku mirov ziman û çanda xwe wekî bêqîmet, paşverû yan nehewce bibînin.

Mirov dikare di heman demê de bi çend zimanan biaxive, bi çandên cûda re têkilî dayîne û nasnameya xwe di civateke cihêreng de biparêze.

Hin rewşên di nav civakê de dikarin wekî pirsgirêkên xwe-asîmîlasyonê werin hesibandin:

• Baweriya ku "axaftina bi kurdî ne hewce ye";

• Baweriya ku fêrbûna zarokan bi zimanê kurdî dê li pêşiya pêşeroja wan bibe asteng;

• Dîtina çanda kurdî wekî paşverû yan bêqîmet;

• Bêeleqebûna li hemberî dîroka kurdan;

• Şermkirin an tirsa ji axaftina bi kurdî;

• Baweriya ku veşartina nasnameya kurd dê jiyanê hêsantir bike;

• Nirxên çandî tenê wekî tiştên bi rabirdûyê ve girêdayî têne dîtin;

• Lawazbûna girêdana di navbera nifşên nû û bîra çandî û dîrokî de.

Tu yek ji van rewşan, bi serê xwe, nîşan nade ku kesek nasnameya xwe red dike. Lê belê, heke ev rewş di asta civakî de berbelav bibin, ew dibin mijareke hewceyî lêkolîneke zanistî û civakî.

Rûbirûbûna bi xwe-asîmîlasyonê nayê wê wateyê ku em çandên din red bikin an jî civakan ji hev dûr bixin. Armanca bingehîn ew e ku nasnameya kurdî û zimanê kurdî wek mafekî çandî û civakî yê xwezayî û rewa were naskirin û kurd bikarin pê bijîn.

Ji bo vê armancê, di malbat, perwerde, çand û jiyana civakî de gelek gav dikarin werin avêtin.

Berî her tiştî, pêdivî pê heye ku şert û mercên ji bo fêrbûn û axaftina zarokan bi zimanê kurdî bêhtir werin xurtkirin. Zimanê kurdî ne tenê zimanekî navmalî ye; ew dikare di edebiyat, huner, zanist, medyayê û her aliyê jiyanê de bibe zimanekî zindî û bikêrhatî.

Ya duyemîn, divê dîrok û çanda kurdî ji nifşên nû re were veguhastin. Ev ne bi rêya romantîzasyon an dijminatiyê, lê bi rêbazeke dîrokî, rexnegir û piralî divê were kirin.

Ya sêyemîn, girîng e ku di nav malbatan de hişyarî were zêdekirin. Divê were ravekirin ku fêrbûna du yan jî zêdetir zimanan ji bo zarokan ne dezavantajek e, lê belê dewlemendiyeke zimanî û çandî ye.

Ya herî girîng jî ew e ku gelê kurd bi nasnameya xwe re di nav aştiyê de bijî. Mirov dikarin bi zimanê xwe biaxivin û çanda xwe bijîn bêyî ku bi çand û nasnameyên din re bikevin nav nakokiyan. Parastina nasnameya xwe û rêzgirtina li nasnameyên kesên din ne tiştên nakok in.

Xwe-asîmîlasyon yek ji rêbazên bêdeng û carinan dijwar e ku dike ku gelek ji ziman, çand, dîrok û bîra xwe bi dûr bikeve.

Ji bo kurdan, meseleya rastî ne bidûrketina ji çanda xwe ye; pirsgirêka rastî parastina ziman, çand, dîrok û bîranînan e û ew e ku kurd di nava civakeke pirreng de bi azadî û wekhevî bijîn.

Kesekî/e ku zimanê xwe dizane ji yên din ne çêtir e. Wekî din, parastina çanda xwe nayê wê wateyê ku meriv çandên din red bike.

Dewlemendiya çandî ne ew e ku cudahî ji holê bên rakirin; lê pêkvejiyana cudahiyan e di mercên wekhevî, azadî û rêzgirtinê de.

Ji ber vê yekê, armanca sereke di civaka kurd de ne tenê ew e ku ji mirovan bipirsin "tu kî yî?", lê di heman demê de vê pirsê jî bipirsin:

"Çima divê hûn ziman, çand û dîroka xwe bizanin û biparêzin?"

Ji ber ku berdewamiya mîrateya çandî tenê bi saziyan nayê misogerkirin; lê eger mirov di jiyana xwe ya rojane de bi zimanê xwe biaxivin, bi çanda xwe bijîn û bîranînên xwe ji nifşekî bo nifşekî din vediguhêzin, bi wî awayî tê misogerkirin.