Dawiya dawî dê bên ser xeta Dolmabaçeyê

Tiştê ku desthilatdaran aciz kir çibû? Vê pêvajoyê AKP ya ku dixwest hegomonyaya xwe û serweriya xwe li ser civakê pêş bixe qels kir. Ji ber ku cihê demokrasî lê pêş ve diçe dîktatorî û serdestî nikare lê bijî.

Rêberê PKK’ê Abdullah Ocalan piştî di Newroza 2013’an de deklerasyona çareseriya demokratik aşkere kir. Ocalan piştre ji bo çareseriya meseleya kurd û demokratîkbûna Tirkiyeyê manîfestoya çareseriyê amade kir. Ev manîfesto di 28’ê Sibata 2015’an de bi tevlêbûna heyeta HDP, AKP û nûnerê dewletê di mutabakata Dolmabahçeyê de hat aşkerekirin. Ocalan di vê manîfestoyê de 10 xalên çareseriyê pêşkêş kir. Ocalan ji bo li şûna şerê çekdarî, siyaseta demokratîk û aştiyê pêş bikeve, pîvanên; siyaseta demokratîk, çareseriya demokratîk, hemwelatiyên azad, têkiliya civak û dewlete ya siyaseta demokratîk, çareseriya pirsgirêkên jin, ekolojî û çandê, çareseriya pirsgirêkên aborî û civakî, nasîna nasnameyê, komara demokratîk û ji bo van tevan jî destûra bingehîn a demokratîk danîn holê. Lê piştî 5’ê Nisanê Serokkomarê AKP’î Tayyip Erdogan protokal nas nekir û peyman xera kir. Têkidarî pêvajoyê siyasetmedar û parlamenterê HDP’ê Tayip Temel pirsên me bersivandin.

Beriya protokolê rewşa siyasî li Tirkiyê çibû?

28’ê Sibatê di dîroka têkoşîna azadiya gelê kurd û pêvajoya têkoşîna hebûna gelê kurd de merhaleyek pir girîng e. Ji sala 2013’an heta 2015’an di navbera tevgera azadiya Kurdistanê, tevgera siyasî ya kurd û dewleta tirk ya 80-90 salin bi feraset û polîtîkaya înkar û îmhayê tev digeriya de muzakere û hevdîtin pêk hatin. Her çiqasî hikûmeta AKP’ê ne samîmî bû jî, esas beriya 28’ê Sibatê peymana Dolmabahçeyê ku wekî qonaxeke dîrokî tê zanîn, beriya wê gelek merhale pêş ketin. Merhaleya yekê li Kurdistanê şerekî pir dijwar hebû. Li zindanan bi hezaran siyasetmedar û rewşenbir hebûn. Girtiyên azadiyê û girtiyên siyasî bi berxwedanek mezin ber bi rojiya mirinê ve diçûn. Li ser vê yekê Birêz Abdullah Ocalan, li ser navê tevgera kurd,wekî muzakerevan û berpirsiyarê hevditinan rol girt. Di pêvajoya ji 2013’an heta 2015’an de, gelek hevdîtin çêbûn. Heyet çûn Girava îmraliyê, Qendîlê û navendên din ên gelê kurd lê dijîn. Pir hevdîtin pêk hatin. Piştî encama vê pêvajoyê peymana Dolmabahçe ya di 28’ê sibatê de hat aşkerekirin, pêk hat.

Rêberê PKK’ê Abdullah Ocalan çima pêwistî bi vê mutabakatê dît?

Ev hevdîtin tevî hemû îtîraz û nerazibûnên Birêz Ocalan bi awayekî defakto û ji gelek aliyan ve ne fermî dihat meşandin. Ji gelek aliyan ve daxwazên tevgera azadiyê û daxwazên Birêz Ocalan ên ji dewletê hatin kirin û dewletê gav neavêt, ji aliyê îqtîdara AKP’ê ve hat berovajîkirin. Berovajî ji gelê Kurdistanê û Tirkiyeyê re dihat gotin. Ev pêvajo ji aliyê dewleta Tirkiyeyê ve wekî pêvajoya tasfiyekirin û lawazkirina tevgera kurd dihat meşandin. Lê ji aliyê tevgera azadiyê û Birêz Ocalan ve jî wekî firseteke çareseriyê ya sedsalî dihat dîtin. Firseteke ku cara ewil zîhniyeta dewletê ya înkarê ku kurdan tune dihesibîne diguherîne. Yanî muxatabê kurdan, nûnerê gelê kurd, rêberê gelê kurd êdî muxatab dihat girtin. Ji ber vê yekê hat xwestin ku qanûn bên guhertin. Qanûna rêveçûna pêvajoya çareseriyê li meclisê hat pêşniyarkirin.

Li gel ku gelek caran pêvajo yek alî hat xerakirin jî çima Birêz Ocalan di diyalogê de israr dike?

Di pêkanîna 100 salên dawî de kurdan cara ewil xwest hişmendiya dewletê ya înkarê, zîhniyeta dewletê ya dagirkeriyê, polîtîkayên dewletê yên têkbirina kurdan biguherîne.

Birêz Ocalan bawer dike ku pirsgirêk bi înkar û îmhayê çareser nabe. Girêdayî vê yekê got ‘Siyaseta mirinê, siyaseta qirkirinê, siyaseta kuştin û qetlîamê bi dawî bibe. Divê êdî pirsgirêka kurd, ji rêbazên înkar û îsyanê, ji rêbaza tepeserkirinê derkeve. Divê ji vê dualiyê derkeve. Divê êdî rêbazên muzakere û çareseriyê bên pêşxistin. Dewlet îro rêxistinê wekî rêxistinek ne zagonî û kurdan wekî terorîst îlan dike. Lê gelê kurd marûzî terora 90 salî 100salî hatiye. Bi vê peymanê xwest van polîtîkayan bi dawî bike û encamê wê ji holê rake. Xwest bi vê peymanê rûpelek nû li dîrokê veke. Ji xwe start û destpêka vê peymanê di Newroza 2013’an de hat dayîn. Ew start pir girîng bû. Lê pêvajoya din, dewletê dîsa kozên înkar û tasfiyeyê, şîfreyên têkbirina kurd terk nekir. Ji xwe re rêya rasfiye, têkbirin û qetlîamê hilbijart. Dewlete dîsa rêya înkar û tasfiyekirinê hilbijart.

Hûn naveroka protokolê çawa dinirxîne. Çima hikûmetê ev yek qebûl nekir.

Li Tirkiyeyê kesên faşîst jî vê protolokê qebûl dikin. Ne li dijî wê ne. Naverokek wisa maqûl e. Demokratîkbûna Tirkiyeyê esas digire. Dixwaze komarek demokratîk bê sazkirin û komara yekparêz, yek reng, înkarê bi dawî bibe. Bi vê peymanê dixwaze gelê kurd di nava gelê Tirkiyeyê de bi nasname, heq û hiqûqa xwe cihê xwe yê bi şeref û bi rûmet di nava civakên li Tirkiyeyê dijî de bigire. Bi hebûn û xwebûna xwe di nava civatên Tirkiyeyê de bibe xwedî rûmet û hezkirin. Tiştê kudesthilatdaran aciz kir çibû? Vê pêvajoyê AKP ya ku dixwest hegomonyaya xwe û serweriya xwe li ser civakê pêş bixe qels kir. Ji ber ku cihê demokrasî lê pêş ve diçe dîktatorî û serdestî nikare lê bijî. Îqtîdara AKP’ê û Erdogan ev dît. Birêz Ocalan bi vê pêvajoyê rê li ber desthilatdarî û planên wan girt. Ya din jî peymana Dolmabahçeyê şîfreyên dewletê yên yekparêz, dewletperest û nijadperest bi dawî dikir. Serokê gelê kurd ku di dîrokê de serokê kurdan ê herî bi hêz e di zîndanan de muzakereyan pêk tîne. Di encama wan muzakereyan de nûnerên gelê kurd, nûnerên demokrasiyê yên li tirkiyeyê di nava HDP’ê de cih digirin, li qesra Dolmabahçeyê peymanekê ji raya giştî re aşkere dikin. Dewleta tirk a klasîk ku AKP jî teslîm girt. Dît ku ev peyman di dîroka Tirkiyeyê ya 90 salî de demek nû ye. Ev komara yekparêz êdî bingeha wê dîwar û stûnên wê diderizin. Ji ber vê yekê aciz bûn. Ji ber vê yekê Erdogan bi lez derket pêşberî çapemeniyê û got ‘Em vê peymanê nas nakin. Hayê min ji vî tiştî nîne