Cejnên cimayê ne tenê rêûrismên olî ne; ew dibin rojên hêzkirina êzidiyan û xurtkirina baweriyê. Li vir, ji bilî xêra ku tê belavkirin, dengê beyt û qewalan jî tê gotin. Bi taybetî dema ku perî tê siwarkirin, her kes bi moralek bilind, li ber dengê def û şibê, qewl û beyatan, an jî dahol û zirneyan govendên olî digerînin.
Têkçûna hevsengiya ewlehiyê ya li vê herêmê û tunekirina mekanîzmayên ku bi destê xelkê herêmê bixwe hatine avakirin, derî ji bo qeyran û felaketên nû vedike. Biryarên ku di jûrên girtî yên li Bexda yan Hewlêrê de bê amadebûna êzidiyan tên stendin, ji dîrokê re xizmetê nakin û tu carî di pratîkê de nehatine cîbicîkirin, ji ber ku ew li dijî rastiya li ser erdê ne.
Di nav van 12 salên tijî êş û tekoşînê de em dibînin ku civaka êzidî hên jî bê maf hatibû hiştin û îro di bin navên cuda de hewldan hene ku hêzên wan yên parastinê tine bikin, saziyên wan hilweşînin û civakê ji nû ve bê îrade, bê parastin û bê biryar bihêlin. Lê li hember vê rewşa dijwar, îradeya civaka êzidî bi ti awayî nerm nebûye û tirs neketiye dilê wan.
Endama Akademiya Jineolojiyê ya Şengalê Sara Botan da diyakirin ku rêya rizgariya ji ferman û qirkirinên li ser civaka êzidî, tenê bi avakirina nasnameya azad, hişmendiya xweparastinê û pêşengiya jinan a cewherî pêkan e.
Dewleta tirk bi hevdîtinên xwe yên li Iraqê û bi rêya bikaranîna zextên li ser hêzên herêmî, hewl dide stratejiya xwe ya şerê taybet bimeşîne û banga aştiyê wekî amûrekê ji bo lawazkirina berxwedanê bi kar bîne. Lê belê, daxuyaniya KCKê û hişyariya gelê êzidî û kurd nîşan dide ku ti planên ku vîna civakê û hêzên wê yên parastinê li ber çavan nagirin, bi ser nakevin.
Divê em hemû bi hev re ji bo avakirina ragihandineke neteweyî, demokratîk û xwedî naverok, hewl bidin. Ev ne tenê daxwazek e, belkî hewcedariyeke jiyanî ye ji bo ku em bikaribin di vê erdnîgariya dijwar de hebûna xwe bi awayekî bi rûmet û azad biparêzin.
Rastiya ku dikare pêşiya vê hovîtiya xwînmêj bigire, ne dilovaniya hêzên navdewletî, belku asta têkoşîna bimaneyê û rêxistinkirî ya gelê kurd e, çonke heger ev berxwedana girseyî li çar parçeyên Kurdistanê û li dervayî welat nebûna, ne êrişên li ser Rojava dihatin sekinandin û ne jî destkeftiyên heyî dihatin parastin.
Dema em behsa nasname û zimanê kurdî dikin, divê em berê xwe bidin mamostayên ebedî yên ku bêyî pênûs û kaxiz, bi dilê xwe yê mezin ev mîras parastine. Ew mamostayên mezin dayikên kurd in. Ew li cihên ku dibistan lê tunebûn, di nav gundên ku lê qedexe herî giran bûn de, li ber bayê ku ji şikeft û keviyên zinarên çiyayên Kurdistanê dihat, bûn parêzvanên sereke yên vî zimanî.
Heger hikûmeta Iraqê bi rastî bixwesta erkê xwe yê exlaqî û hiqûqî bîne cih, beriya her tiştî diviyabû rê li ber Fermana 74an girtiba. Dema ku hêzên çekdar ên fermî di tebaxa 2014an de Şengal bi tenê hişt û gel li ber rehma kêrên DAIŞê ma, peymana civakî ya di navbera dewlet û welatî de parçe bû. Ji ber vê yekê, gumanên civakê ne tenê gilî ne, lê belê hawarên heqîqetê ne ku dibêjin dewleta ku di roja teng de li pişta me nebe, çawa dikare di roja hênik de bibe xwediyê biryarên me.
Di encamê de, Çarşema Serê Nîsanê ne tenê xwarin, vexwarin û şahî ye; ew felsefeya ‘Xwe-nasîn’ û ‘Gerdûn-nasîn’ê ye. Ew bîranîna wê kêliyê ye ku ax, av û hewa hatin cem hev û jiyan pêk anîn. Bikaranîna salnameya şerqî û girêdana bi navendên wekî Laliş û Mergehê re, stûnên vê baweriyê ne ku civakê bi hev re girêdidin.
Gerîla çûn, lê wan Şengaleke ku êdî dizane xwe biparêze, Şengaleke ku êdî serê xwe li ber fermanan natewîne, li pey xwe hiştin. Ew keda ku bi xwînê hatibû avdan, îro bûye daristaneke mezin a vînê. Çi bêjim û çi binivîsim jî, ez dizanim ku ez ji heqê wesfkirina wan kêliyan dernakevim.
Bandora Rêber Apo li ser Şengalê ne tenê bandoreke siyasî ye, bandoreke hebûnî ye. Dema hêzên serdest li beramberî hovîtiya DAIŞê Şingal bi tenê hişt, felsefeya ‘Parastina Cewherî’ ya Rêber Apo bû mertalê herî mezin. Îro civaka êzidî ku xwe bi paradîgmaya ‘Civaka Demokratîk, Ekolojîk û Azadiya Jinan’ bi rê ve dibe, îradeya xwe ji vê perspektîfê werdigire. Rêber Apo bi peyamên xwe rê nîşanî dewletan dide ku li şûna şer û îmhayê, rêbazên demokratîk esas bigirin.
Newroz ji bo êzidiyan "Roja Nû" ya vejînê ye. Ew bîranîna serdemekê ye ku mirovahî û xweza di nava ahengekê de bûn. Her çend bandorên neteweperestiyê û mijarên siyasî bibin sedem ku em carinan bi guman nêzî hinek navan bibin, lê rastiya ku di pîroziya agir de veşartî ye naguhere.
Yek ji xalên herî girîng ku hiştiye civaka êzidî heta roja îro bi rûmet bimîne, rola dayikan a di parastina zimanê kurmancî de ye. Zimanê me, ji bo me ne tenê amûreke ragihandinê ye, ew mifteya baweriya me ye. Qewl, beyt û duayên Êzîdatiyê bi vî zimanî ne.
Ev pêngava artêşa Iraqê ku ji aliyê çavkaniyên herêmî ve wekî ‘senaryoya 2014an’ tê binavkirin, di rastiyê de xetereyeke mezin a mirovî bi xwe re tîne. Ji bo civakeke ku baweriya xwe bi pergala ewlekariya navendî ya Iraqê winda kiriye, çek ne tenê amûreke şer e, lê garantiya jiyan û rûmetê ye.
Di dîrokê de derbeya herî mezin a di hewldanên rêxistinkirina civaka êzidî hat xistin, komploya navdewletî a li ser Rêber Apo bû ku bi dîlgirtina wî bi encam bûn.
Civaka êzidî ku li Şengalê jiyan dikin, bi guhartinên leşkerî yên li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê re, ketina ser sifreya guran. Ji ber ku êzidî xwedî baweriyek taybet in. Ev êriş herî zêde xeteriyê li ser êzidiyan çê dike, lê ji bo ku êzidî xwe ji nava van tofanên xeternak biparêzin tenê yek rêya wan heye ew jî paratina di lûtkeyên çiyayê Şengalê de ye.
Dema em li wêneyên şervanên jin ên li Rojava dinihêrin, em dibînin ku keziyên wan ne tenê ji bo bedewiyê ne, belê ji bo jiyaneke azad in. Kezî nîşaneya yekîtiyê ye. Çawa ku bi sedan mûyên por dibin yek û dibin keziyekî xurt, jinên kurd jî bi honandina fikrên Rêber Apo û mîrasa jinên berxwedêr, bûn yek hêz.
Di 30ê cotmehê de Tevgera Azadiya Jinên Êzidî (TAJÊ) li Şengalê pêngaveke bi navê ‘Xwe Nekuje, Her Xwe Kuştinek Fermanek’ e ragihand. Ev pêngav wek bersiveke lezgîn hat destpêkirin.
Di çarçoveya banga Aştî û Civaka Demokratîk de, Rêber Abdullah Ocalan di 18ê adarê de peyameke girîng ji bo civaka êzidî şand.