Serdanên Îbrahîm Kalin divê baş werin şîrovekirin

Di vê qonaxa dîrokî de ku pirsgirêka kurdî û aramiya giştî ya Rojhilata Navîn di navbera bendewariyên mezin ên aştiyê û gefên nû yên şerê taybet de hevsengiyek pir nazik û metirsîdar girtiye, pêwîst e em bi çavekî pir hûr û kûr li geşedanên dawî binihêrin. Ji aliyekî ve banga aştiyê ya ku ji aliyê Rêberê Gelê Kurd ve hatiye destpêkirin û wekî gaveke stratejîk a şoreşgerî ji bo çareseriya demokratîk û rûmetdar tê dîtin, ji aliyê din ve pratîkên dewleta tirk û hewldanên wan ên dîplomatîk ên li herêmê, nîşan didin ku em bi lîstikeke pir dûr û dirêj re rû bi rû ne. Daxuyaniya dawî ya KCKê bi awayekî pir zelal û bi cesaretek mezin balê dikişîne ser van hevdîtinên li pişt perdeyê û hişyariyeke girîng dide ku gelê kurd û hemû raya giştî ya demokratîk divê li hemberî lîstikên nû yên tunekirinê hişyar bin. Gava ku mirov li serdana serokê MÎTê Îbrahîm Kalin a ji bo Iraq û başûrê Kurdistanê dinihêre, mirov bi zelalî dibîne ku ev ne serdaneke asayî ya dîplomatîk e, belkî hewldaneke sîstematîk e ji bo dorpêçkirin û tixûbdarkirina tevgera azadiyê.

Ev hevdîtinên ku bi rayedarên payebend ên herêmî û navendî re hatine kirin, di esasê xwe de plansaziyeke nû ya qirkirinê li dijî destkeftiyên kurdan bi xwe re tîne, ji ber ku polîtîkayên dewleta tirk her tim li ser bingeha lawazkirina vîna azad û tunekirina hebûna kurdan hatine avakirin. Gava ku li aliyekî banga aştiyê tê kirin û li aliyê din jî serokê saziyeke îstîxbaratî ya şerê taybet li herêmê tûran diavêje, ev yek gumanên pir kûr li ser niyetpakî û dilrastiya wan, ava dike. Di heman demê de, daxuyaniya serokê desteya Heşda Şabî Faleh Elfeyad a derbarê Şengalê, nîşan dide ku ev lîstikên siyasî çawa bi awayekî hevaheng li ser qadê têne meşandin. Elfeyad bi aşkereyî diyar dike ku di nav sê mehan de wê tevahiya Şingalê û bi taybetî jî çiyayê Şingalê bikeve bin serweriya hêzên ewlehiya Iraqê. Bikaranîna peyva çiya di vê daxuyaniyê de ne tesadufî ye; ji bo civaka êzidî, çiyayê Şingalê ne tenê cihekî cografî ye, ew stargeh, rûmet û parastina hebûna wan e. 

Di dema fermana 2014an de gava ku hemû cîhanê pişta xwe da êzidiyan, ew çiya bû ku li ber xwe da û pêşî li qirkirinê girt. Pirsa herî krîtîk ev e ku gelo ev biryar an daxuyanî bi hêzên êzidiyan re ku bi xwîn û keda xwe parastina Şingalê kirine hatiye nîqaşkirin? Bersiva vê pirsê mixabin na ye. Ti nîqaş an lihevkirineke ku vîna êzidiyan li ber çavan bigire nehatiye kirin, ev jî nîşan dide ku biryarên li ser çarenûsa Şingalê li pişt deriyên girtî û di encama peymanên herêmî de ku li dijî vîna gelan têne wergirtin. Ev tevgerên leşkerî û dîplomatîk di demekê de pêş dikevin ku yasaya bêçekkirina hêzên çekdar di rojeva parlamento û hikûmeta Iraqê de ye. Ev yasa wekî yek ji şertên sereke yên avakirina hevsengiyeke nû ya siyasî û hikûmeta nû tê nîşandan, lê di rastiyê de hewldanek e ji bo bêbandorkirina saziyên xweser û hêzên parastina cewherî yên ku li ser hîmên civaka demokratîk hatine avakirin. Polîtîkayên bi vî rengî rasterast bandorê li ser statûya Şingalê û destkeftiyên herêmên xweser dike.

Hewldana ji bo bêçekkirina hêzên ku civaka xwe li hemberî terorê parastine, xizmetê ji aramiya Iraqê re nake, berovajî wê, herêmê ji ferman û metarsiyên nû re vekirî dihêle û civakê bêparastin dike. KCK bi daxuyaniya xwe radigihîne ku banga aştiyê û avakirina civaka demokratîk ti carê nayê wateya teslîmiyetê yan qebûlkirina polîtîkayên ferzkirinê. Aştiya rastîn tenê bi naskirina vîna gelan û misogerkirina sîstemên wan ên parastina cewherî pêkan e. 

Modela civaka demokratîk ku li ser bingeha xwişk û biratiya gelan, azadiya jinan û jiyana hevpar hatiye avakirin, herî zêde li Şingalê û herêmên xweser jiyanî bûye. Her êriş an plansaziyeke ku vîna azad a van herêman bike armanc, rasterast wekî derbekê ye li dijî vîna aştiyê û çareseriya demokratîk a li herêmê tê hesibandin. 

Di encamê de, hevdemiya serdanên Îbrahîm Kalin, daxuyaniyên leşkerî yên li ser Şingalê û nîqaşên li ser yasaya bêçekkirinê, nîşanên hişyariyê ne ku divê bi baldarî werin şîrovekirin. Pêvajoya aştiyê ya ku Rêber Apo bi kedeke mezin û nêrîneke kûr a felsefî rênîşan kiriye, ji bo ku bigihîje armanca xwe ya pîroz, pêwîstî bi helwesteke dualî ya dilpak heye. Dewleta tirk bi hevdîtinên xwe yên li Iraqê û bi rêya bikaranîna zextên li ser hêzên herêmî, hewl dide stratejiya xwe ya şerê taybet bimeşîne û banga aştiyê wekî amûrekê ji bo lawazkirina berxwedanê bi kar bîne. Lê belê, daxuyaniya KCKê û hişyariya gelê êzidî û kurd nîşan dide ku ti planên ku vîna civakê û hêzên wê yên parastinê li ber çavan nagirin, bi ser nakevin. 

Rêya rizgariya herêmê ne di peymanên tarî û leşkerî de ye, di qebûlkirina mafên rewa yên gelan û avakirina konfederalîzma demokratîk de ye ku parastina cewherî ya her herêmê misogeriya herî mezin a aştiya mayînde ye. Civaka êzidî, piştî her fermanê fêr bûye ku parastina cewherî bingeha hebûnê ye û ti hêzeke derve nikare ji wan re aramiya mayînde bîne. 

Wekî encam, divê hemû hêzên siyasî yên li herêmê baş bizanibin ku şerê taybet û siyasetên li pişt deriyên girtî wê tenê aloziyan kûrtir bikin. Çareseriya demokratîk, tenê bi rêzgirtina li vîna gelê ku li ser axa xwe xweseriya xwe ava kiriye û xwe bi hêzên xwe yên parastinê diparêze pêkan e. Daxuyaniya KCKê bangawaziyeke dîrokî ye ji bo vegera li ser xeta rast a çareseriyê, li şûna ku li ser hewldanên vala yên têkbirina destkeftiyan bi temamî li ser bingeha diyalog û wekheviyê bi pêş bikeve. Pêwîst e ku herêm bi vê hişmendiyê tevbigere û nehêle ku lîstikên qirêj ên hêzên navneteweyî û herêmî careke din gelan bînin ber heman şertên 2014an. 

Şingal bi vîna xwe ya azad, bi parastina xwe ya cewherî û bi rêxistinkirina xwe ya demokratîk, mînaka herî zelal a bersiva li hemberî hemû zextan e û wê bi vê îradeyê jî bimîne. Aştiya ku bi xebat û têkoşîna giranbiha ya gelan hatiye avakirin, bi hevdîtinên şerê taybet nayê xirabkirin, lê divê raya giştî bi hemû hêza xwe li hember van lîstikan bisekine. Divê her kes bizanibe ku vîna gelê kurd a azad û êzidî, faktora herî diyarker e di guhertina siyasetên herêmê de û her hewldana paşguhkirina vê vînê, dê tenê bibe sedema kûrbûna nakokiyan û têkçûna planên ku dixwazin aramiya herêmê xirab bikin. Di vê çarçoveyê de, erk û berpirsyariya herî mezin dikeve ser milê hêzên siyasî yên herêmî ku divê biryarên xwe bidin li ser berjewendiyên gelê xwe û ne li ser daxwazên hêzên derve yên ku dixwazin herêmê bikin qada şerê xwe yê hegemonîk. Çarenûsa Şingalê, çarenûsa hemû gelên herêmê ye û parastina wê, parastina nirxên mirovahiyê û demokrasî ye li hemberî her cureyên faşîzm û dagirkeriyê.