‘Tewr avzel Netewa Demokratîke ya’

Tirkîya de nê wexto peyên de seba çareserîya problemê kurdan û meseleya demokrasîye munaqeşeyêko newe dest pêkerd. Birêz Abdullah Ocalanî, nê proseso tarîxî de wexto ke pêvînayîş ame kerdene, yew vengdayîşo zaf samîmî û girîng kerd. Ey bi hawayêko eşkera vat: "Eke şertî virazîyê û zemin bêro amadekerdene, hêzê mi yo teorîk û pratîk esto ke ez nê prosesî zemînê pêrodayîşî ra bikişa zemînê hukûqî û sîyasî." No vengdayîş, seba inşakerdişê yew aştîyêka rûmetînî, heme şaranê Tirkîya rê şansêko zaf pîl û tarîxî yo.

Rêxistine û pêro dînamîkê sîyasetê kurdan nê vengdayîşî rê verpersêko zaf zelal da û bi gamanê şênberan nîşan da ke seba aştîye û çareserîya demokratîke ê tam peyê Birêz Ocalanî de yê. Sîyaseto demokratîk de û viraştişê îklîmê aştîye de israr ame kerdene. Labelê vera ney samîmîyetî de, dewlete gamê ke do verê aştîye û çareserîye abikerê nêeştî. Tecrîdê giran yê serê Îmraliyî bi temamî nêame wedaritene, seba muzakereyî yew zemîno huqûqî û şefaf nêame awankerdene. Dewlete, aştîye ra fek verada û dewam kerd ke polîtîkayanê asayîşî bişuxulno.

Sera zî, wexto ke gamê aştîye û averşîyayîşê bîrê "Heqê Hêvîye" ameyêne pawitene, îqtîdar tam eksê ci qanunê neweyî vetî ke zordarîye hîna zî zêde kenê. Bi qanunê peyênî yo ke sey "ajanîya bandore"  ame vetene û bi tayînkerdişê qeyûman yê şaredarîyan, îradeyê şarî dîya binê lingan. Warê sîyasetê demokratîkî bi nê qanunî ame tengkerdene. No qanun û pratîkê xespkerdişî, eşkera yo ke bi amancê bêvengkerdişê komelê sîvîlî, rojnamegeran û dînamîkanê muxalefetî ameyî meydan. Huqûq sey çekêka polîtîke ame xebitnayene.

Rayîrê yew aştîyêka rastikîne, qanûnanê zordarîye ra û xespkerdişê îradeyî ra nêravêreno. Aştîya domdare tenya bi naskerdişê Heqê Hêvîye, xurtkerdişê dîyalogî û zemînêko hukûqî virazîyena. Rixmê şarê kurdî û pêro hêzê demokratîkî, nê heme astengîyan û bêhuqûqîyan ra, seba aştîye qerardar ê. Çimkî, ma zanê ke ziwan û îmkanê aştîye çiqas ke xurt bibê, cuya newîye do bêguman biba yew heqîqeto qetî. 

Ma zî proseso ser o Endamê PM’yî yê Partîya Herêmanê Demokratîkan (DBP) Avukat Bunyamîn Şeker reyde roportajêk viraşt. 

-Nê wextîyo peyên de, proseso sîyasî û komelkî yo ke ma mîyan ra ravêrenê, şima sey DBP senî erjnenê?

Proseso ke ma mîyan ra ravêrenê, seba şaranê Tirkîya û Rojhelato Mîyanênî yew sînoro tarîxî yo. Dima ke bi serran o yew rewşa pêrodayîşî û krîzî dewam kena, ma yew wexto wina ciwîyenê ke aştîya komelkîye, qanalê dîyalogî û zemînê sîyasetê demokratîkî her wextî ra zêdêr bîyê heyatî. Ma sey DBP nê prosesî wina erjnenê; ezberê verênî bin kewtî, îhtîyacîya aştîya komelkîye sey heqîqetêko ke nîno peyde eştiş xo ferz keno û seba raverşîyayîşê yew peymanêka komelkîya newîye îmkanî virazîyayî, no yew bedilîyayîş o.

Hêvîya şaranê ma wina ke; ziwanêko ke alozîye zêde keno ra dûrî bikewîyo, gamê ke pêbawerîye kenê zêde bêrê eştene û îmkanê aştîya komelkîya domdare bêrê pîlkerdene. Çareserîya bingeyîne ya pêro krîzanê sîyasî û ekonomîkan ke ma rî bi rî mendê, yew Tirkîyaya demokratîke û yew vizyonê komelêko azad ra ravêrena. Partîya ma nê îmkanan pûç nêkena, yew nêzdîbîyayîşo ke do zemînê dîyalog û muzakereyî xurt bikero, kena esas.

-Nê atmosfero sîyasî de Partîya Herêman a Demokratîke (DBP) yew mîsyono senîn gêna xo ser? Çi seba rêxistinkerdene û pawitişê reaksîyonê komelkîyî çi zî seba akerde tepiştişê qanalanê sîyasetê demokratîkî, hewlê partîya şima yê xoserî/orîjînalî ke dîyayê nê prosesî çî yê?

Sey DBP berpirsîyarîya ma ya tarîxîye wina ke; ma zemînê komelkî yê aştîye û sîyasetê demokratîkî awan bikerê, kanalanê dîyalogî akerde û xebatkar bitepişê. Ma sîyasetî tenya sey yew warê temsîlîyetî nê, zey yew hunerê awankerdişê pirdanê pêkerdişê komelkîyî û cuya hembare vînenê.

Na dewr de hewlo tewr xoser o ke ma girewto xo ser o yo ke; bawerîya komelî ya bi aştîye û çareserîye ganî bitepişê, vera vateyanê qutubkerdoxan, hembêzkerdiş û waştişê pîya înşakerdişê ameyoxêkê hembarî rêxistin bikerê. Bi modelê ma yê hemserekîye, ma rolê cinîyan o rayber yê mîyanê prosesê aştîye vejenê vernî; bi ferasetê ma yê demokrasîya herêmî ma wazenê ke heme beşanê komelî daxilê nê prosesê înşayê aştîyane bikerê. Wexto ke sîyaseto demokratîk xitîmîyeno, ma bi uslubê xo yê polîtîkî yê aştîyane û awankerî/ronayoxî zey yew harcî dîyalogî teşwîq kenê.

-Heme wext yeno vatene ke seba caardişê yew aştîyêka domdare, ganî dewlete polîtîkayanê asayîşî ra fek vera bido. Goreyê şima, seba ke nê girdabê bêçareserîye ra vejîyayîş bibo, dewlete û îqtîdar ganî bi lezabez kam gamanê şênber bierzê?

Resayîşê yew aştîyêka domdare û rûmetînî, qisawetanê asayîşî ra zêdêr bi verîgirewtişê aştîya komelkîye û serdestîya hukûqî mumkun o. Ganî pêbawerîya komelî ya ke vana: "Problemî bi dîyalog û muzakere eşkenê çareser bibê" bêra pêtkerdene.

Na raşte de gamê tewr bingeyînî yê ke ganî bêrê eştene; viraştişê yew îklîmo sîyasî û hukûqî yo ke bi mantiqê prosesê aştîye ra mumkun o. Prosesê dîyalog û temasî yê ke yenê rayraberdene ganî hîna weş, şefaf û huqûqî bêrê kerdene; no, seba wedaritişê astengîyanê verê aştîya komelkîye gamêka krîtîk a. Seba ke Birêz Ocalan ke aktoro sereke yo aştîye yo, eşkero nê prosesî rê bi tewr qaydeyo bêhembar hewlanê xo yê komelkî, sîyasî û fikrîyan bido, hewce yo ke şertê ci yê xebate û temasî yê bêkêmanî bêrê caardene. Pîya bi nê, ganî îradeyê herêmî û demokrasî bêrê xurtkerdene, qanalê sîyasî bi temamî bêrê akerdene û bi gamanê demokratîkan rizayê komelkî bêro pîlkerdene.

-Proseso bi pêrodayîş o ke yeno ciwîyayene bedelê ci yê zaf giranî estê; xaberê şehadetî yê ke yenê û vîndîbîyayîşî komel de şopê xorinî verdanê. Aseyîşê nê bedelanê giranan yê ke vîrê komelkî de û vindertişê sîyasî yê şarî de virazîyayê, şekilê pêşwazîkerdiş û bi bîr bedilnayîşê nê dejan yê şarî şima senî vînenê?

Cografyaya ma de heme dej û vîndîbîyayîşê ke ameyî ciwîyayene, vîrê ma yo hembar de birînê xorinî akerdî. Labelê vindertişê şarê ma yê vera nê dejan; qet yew wext bi hîsê qesase yan zî bi qehrî nêame şekilkerdene, eksê ci, girêdayîşê xo yê bi yew aştîyêka rûmetînî û domdare hîna zî kerd pêt/xurt.

Şarê ma her bedelo giran o ke dîyayo, bi bîr û bawerîya "wa dayîkê bînî nêbermê, domanê ma mîyanê aştîye de seba yew ameyoxî hişyar bibê" pêşwazî keno. Vindertişê dayîkanê ma yê aştîye û heme beşanê ke dej antê, temînato tewr pîl yê aştîya komelkî yo. Şekilê bedilîyayîşê nê dejan yê bi bîr/hişmendî; xo qesas de nê, helalkerdiş de, mîyanê dejanê hembaran de ameyîşê têhetî de û qerardarîya înşakerdişê yew ameyoxo demokratîk û aştîyane yo ke pîyakerdiş ci de esto û reyna dejê wina nêrê ciwîyayene de, dano ramitene.

-Stunanê  awankerdişê neteweya demokratîke yê tewr bingeyînan ra yew zî bêşik rêxistinbîyayîşê komunan û meclîsan o. Vera ferdîyetkarî û bêçareserîya ke sîstem ferz keno, şima nê fonksîyonê komunan yo ke xobestîşê komelî saxlem keno û bingehî ra demokrasîyî awan keno, warê de senî pratîk kenê?

Vizyonê Neteweya Demokratîke, projeyo tewr şênber yê aştîya komelkîye û pîyaciwîyayîşî yo. Modernîteya kapîtalîste û zîhnîyeto îqtîdaro mewcut, hedef keno ke komelî bi têkilîyanê ferdîyetkarîye, xoperestîye û pabesteyîye parçe bikero. Vera ney de veperso ma yo tewr radîkal perspektîfê "Neteweya Demokratîke" yo û rêxistinbîyayîşê komunan û meclîsan o ke demarê wûrdekî yê nê perspektîfî yê.

Warê de no pratîk, tenya sey yew munaqeşeyêko teorîk nêmaneno; tam merkezê cuyayîşî de qayîlîya xo vîneno. Mehellayan de, dewan de bi wasitayê komunanê ke ma awan kerdê, ma waran virazenê ke komel eşkeno problemanê xo (ekonomîk, sosyalo, huqûqî, ekolojîk) bi hêzê xo yê xozayî çareser bikero. Komunî; dînamîkê tewr xurtî yê mekanîzmayanê ke şar bi xo qerarê xo gêno û demokrasîyêko raşteraşt tê de kar keno yê. 

Vera polîtîkayanê îqtîdarî yê muhtackerdişî de ma xobestîş, hetkarî û awankerdişê hembarî esas genê. Çiqas ke rêxistinbîyayîşê komunan aver şono, tahakkumê feraseta dewletparêz û merkezîyetçî yê serê komelî şikîyeno; heqîqetê yew komelêko azad, rêxistinkerde û wayîrîradeyî vejîyeno werte. Eynî wext de, nê komunî wezîfeyê wendegehanê demokratîkan vînenê ke nasnameyî û bawerîyê cîyayî kulturê têhet de, pîya, têdûşt û azad ciwîyayîşî tecrube kenê. Mekanîzmayê wina ke komel eşkeno bi dîyalog, pêkerdiş û aqlê hembar problemanê xo çareser bikero, çiqas pîl bibê; kulturê pêrodayîşî cayê xo dano aştîye, parekerdiş û beşdarbîyayîşê demokratîkî.

-Rixmê nê heme tengbîyayîşê sîyasî û atmosferê zordarîye ra zî, îdiayê awankerdişê "Cuya Newîye" dewam keno. Prosesê awankerdişê komelê demokratîkî de rolê Birêz Abdullah Ocalanî û Heqê Hêvîye ser o, sey partîye xebatê şima çî yê?

Îddayê ma yo "Cuya Newîye"; îfadeyê qerardarîya ma ya înşakerdişê yew ameyoxêkê/siberojêkê haweyî, adil û aştîyane yo. Mîmarê nê asoyê fikrî û modelê cuyê aştîyaneyî Birêz Abdullah Ocalan o. Paradîgmaya Komelê Demokratîkî ya ke Birêz Ocalanî afernaya, tenya seba herêma ma nê, seba pêro Rojhelato Mîyanên yew perspektîfo aştîyane yê stratejîk o ke şer û pêrodayîşî ra pak bîyo û ciwîyayîşê pîya yê şaran o têdûşt esas gêno, pêşkêş keno.

No proses de Birêz Ocalan, aktoro tewr dîyarkerdox û awanker yê aştîye û pêkerdişê komelkî yo. Coka, seba ke verê rolê awankerî yo ke Birêz Ocalan do bido prosesê aştîye bi temamî abibo, çarçeweya Heqê Hêvîye ke heqêko giran yê hukûqê gerdûnî û prensîbanê merdimîye yo de, sereraştkerdena şertanê ci yê huqûqî û fîzîkîyan, yew muhîmîyêka krîtîke kireşena.

Xebatê ma yê sey DBP’î wina yê; seba ke vizyonê aştîye û komelê demokratîkî yê Birêz Ocalanî raşt bêro famkerdene, prosesê dîyalogî bireso komelî û zemînê huqûqî lehê aştîye de bêro xurtkerdene yo. Ma bi panel, kombîyayîş û têhetameyîşanê xo yê komelkîyan, rizayê komelkî û binesazîya huqûqî ya Heqê Hêvîye aştîya domdare bi qerardarî pîl kenê. Ziwan û îmkanê aştîye çiqas ke xurt bibê, Cuya Newîye do bêguman biba yew heqîqeto qetî.