Têkoşîna hebûn û hafizeya zimanê dayikê

Mirov di cîhanê de ne tenê wek beden heye; di her gava ku diavêje de, di her hevoka ku ava dike de hafizeyeke ku ji parzûna peyvan derbas bûye hildigire. Ziman; nexşeya giyanî ya neteweyekê ye, ew baqê herî zirav lê herî berxwedêr e ku raborî û paşrojê bi hev ve girê dide. Di hember veguhastinên lezgîn, ba û bahozên cîhanî û awayên ragihandinê yên rûberî (seranserî) yên serdema me de, divê em zimanê xwe yê dayikê ne tenê wek amrazê axaftinê, lê wek "keleha hebûnê" ji nû ve fam bikin.

Zimanê dayikê ne tenê amrazek e ku mirov pê cîhanê pênase dike; ew yekane mal e ku giyanê mirov tê de deng vedide, hafizeya wî tê de tê parastin û hebûna xwe pê ava dike. Mirov yekane birûska yekem a hişê xwe di germiya zimanê xwe yê dayikê de hîs dike; cîhanê bi peyvên wî dihûne, êşê bi hawarên wî tîne ziman û evînê dîsa bi nazikiya wî bi nexş dike. Ji ber vê yekê, axaftina bi zimanê xwe, ji çalakiya sade ya ragihandinê wêdetir, xwedîderketina li rastiya xwe û hilgirtina meşaleya hebûnê ye ku ji bav û kalan hatiye wergirtin da ku bigihêje pêjerojê. Civakeke ku zimanê xwe winda bike, ne tenê peyvên xwe, lê jiyana xeyalsaziyê, hafizeya xwe ya dîrokî û di encamê de nasnameya xwe ya resen jî winda dike.

Di cîhana hevdem de ku ba û bahozên çandî mirovan bi vir de û wê de dibin, axaftina bi zimanê xwe bi serbilindî û jêhatîbûnê, cûreyekî berxwedan û helwestê ye. Jiyana zimanekî di helbestên wî zimanî de, di metnên xwedî kûrahiya felsefîk de û di herikîna sade ya jiyana rojane de veşartî ye. Mirov çi qasî li sînorên zimanê xwe difikire, bi qasî dewlemendiya wî hîs dike. Zimanekî ku ferhenga peyvên wî teng bibe û di bin dagirkeriya têgihên biyanî de estetîka xwe winda bike, bi derbasbûna demê re cîhana ramanê jî sînorkirî û ziwa dike. Kesê ku derfetên zimanê xwe keşif kirine û ketiye kûrahiya nazikiya wî; hem di cîhana xwe ya hundirîn de kûr dibe hem jî ji mîrateya çandî ya hevpar a mirovahiyê bi dengekî bilind para xwe digire. Jiyandina zimanê xwe bi rengekî herikbar, zelal û dewlemend, deynekî wijdanî ye ber bi raboriyê ve û berpirsiyariyeke estetîk e ber bi pêşerojê ve.

Lê belê tenê axaftina bi ziman têrê nake; parastina wî, dûrxistina wî ji xirabbûnê û veguhastina wî ya wek mîrateyeke domdar bo pêşerojê, hewldaneke hişyarane dixwaze. Parastina ziman ne ew e ku mirov wî di nava cemidîneke kevneşopî de hepis bike yan jî ji cîhanê veqetîne. Berevajiyê vê, çalakiya parastinê ew e ku mirov avahiya resen, aheng û kûrahiya wî biparêze û di heman demê de wî bi têgihên nû yên zanist, huner û teknolojiyê bixwîne û nûjen bihêle. Zimanên herêmî û neteweyî yên ku di bin zexta yekrengkirinê ya cîhanîbûnê de diêşin, bi xetereya windakirina peyvsaziya xwe ya resen re rûbirû ne. 

Serbixweyî û reseniya neteweyekê, ne bi kulek an xetên sînoran, lê di dengvedana zimanê ku tê axaftin de tê parastin. Zimanê dayikê, pira herî saxlem a di navbera nifşan de ye û keleha herî bihêz e ku li hember herikîna xirabker a demê li ber xwe dide. Ew xwedîlêderketin û hesasiyeta ku em nîşanî zimanê xwe didin, di rastiyê de neynika rêzgirtina me ye ku em nîşanî giyan û nasnameya xwe didin. Civakên ku bi hezkirin bi zimanê xwe diaxivin, peyvên wî bi ziravtiya zêrhostayekî dixebitînin û diparêzin; di rûpelên tozgirtî yên dîrokê de winda nabin û dê di koroya mirovahiyê de awazên xwe yên resen heya hetayê berdewam bikin.