Rayîrê aştîya birûmet û demokrasîya komunal

Vejîyayîşê qanûnê çarçeweyî, çareserîya persê kurdî û persanê demokratîkan de merheleyêka biqîmet û bingeyîn o. Tarîxê ma de zaf reyî ame dîyene ke çareserîyê ke teyna serê kaxize de manenê, huqûq de nêyenê tesdîqkerdene û nêbenê malê komelî, wextêko kilm de pûç benê. 

Coka qanûnê çarçeweyî ganî sey sîwana huqûqî biba ke heme gamê çareserîye û aştîye bipawo. 

Hukumat û dewlete, na sîwana huqûqî bêsamîmîyet û bêvergirewtiş nêşuxulnê; ganî berpirsîyarîya xo ya tarîxî bîyarê ca.

Gama ke qanûnê çarçeveyî vejîya, dewlete û hukumatî ra yeno paypayene ke gamê şenberî û lezabezî bierzê:

Vurnayîşê Qanûnê Esasî û garantîya huqûqî: Qanûnê Esasî (destûr) de ganî nasname, ziwan û kulturê heme şaran, bêrê naskerdene û tesdîqkerdene. Huqûqê yewperestî ganî cayê xo bido huqûqê zafrengî û demokratikî.

Azadîya ziwanê dayîke: Ziwanê dayîke, wendegehan ra heta sazgehanê fermîyan ganî bibo ziwanê perwerde û xizmetî. Astengîyê verê ziwananê binan ganî bêrê wedartene û polîtîkayê asîmîlasyonî bi temamî betal bibê.

Wedartişê qeyûman û temsîlîyeta demokratike: Îradeyê şarî yo ke bi weçînitişan ameyo çînîn, ganî nêro xespkerdene. Sîyasetê qeyûman ganî betal bo û sîyasetmedarê ke seba fîkir û xebatanê xo zîndanan de yê, ganî bêrê veradane.

Komîsyonê heqîqete û aştîye: Seba ke vîrê tarîxî pak bo, neheqîyê verênî bêrê mehkemekerdene û adirê vîrî bihelimîyo, ganî komîsyonê xoserî û bêhetî bêrê ronayene.

Aştîyêka birûmete senîn a?

Aştîya birûmet, teyna bêçekbîyene ya zî bêvengbîyene nîya. Aştîyêka birûmet, a ya ke tede çew xo bêkes, bêmilet, bêziwan û bêheq nêvîneno; a ya ke tede têdûştîye, rûmet û adalet est o. Tarîx de aştîyê ke teyna bi teslîmîyet ya zî bi çewtkerdîşê heqîqetan ameyê viraştene, weşîya xo derg nêkerda û şarî rê aramîye nêarda.

Seba aştîyêka birûmet û payidarê

Têdûştîya nasnameyan: Çew nêeşkeno nasname û kulturê xo ra fek vera bido. Aştîya rastqîne, îtîrafkerdîşê estbîyene û qebûlkerdîşê rûmetê şarî ya.

Temsîlîyeta cinîyan û ciwanan: Çareserî û aştîye de rolê cinîyan ganî tewr cor de bo. Bê azadîya cinîyan, komel de aştîyêka xorîn û hîra nêbena.

Adaleto komelkî û sosyal: Feraqê aborî, xizantîye û talankerdîşê xoza zî aştîye ra durî yê. Aştî ganî nan, kar û weşîya komelî zî bihelimno.

Ronayîşê komunan û meclîsê taxan

Aştîya birûmet û demokrasîya rastqîn teyna bi qanûnanê Meclîsê paytextî nêronîyênê. Semedê çareserîyêka domdarî û bipawe, ganî şar xo bi xo îdare bikero û biba wayîrê qederê xo. No zî teyna bi ronayîşê komunan û Meclîsê taxan beno. Demokrasîya radîkal, pergalê merkezîyetperestîye çarneno ra pergalê komelpawitî û xoverdayîşê şarî.

Komunî-çimeyê ciwîyayîşê hembarî: Komunî, tax û kuçeyan de benê bingeyê ciwîyayîşê komelî. Şar persanê xo yê aborî, perwerdeyî, weşîye, adalet û pawitişê ekolojîkî komunê xo de hel keno. Her komun, şarî rê wendegehêko demokratîk o.

Meclîsê taxan-yewîya qeraran: Qerarê ke cêr ra, yanî komun ra yenê, meclîsê taxan de benê polîtîkaya tax û şaristanî. Meclîsê taxan de ganî heme rengî, bawerîyî, cinî û ciwanî xo bi asanî temsîl bikerê. Şar qeraranê xo bi xo dano û ciwîyayîşê xo rê raşt dano.

Ekolojî û aborîya komunalî: 

Komunî û Meclîsî, teyna organê sîyasî nîyê; eynî wext de seba pawitişê xoza (ekolojî) û viraştişê kooperatîfan zî merkezê xebate yê. Talana serê erdan û xozaya ma rê tewr pîl verpers, aborîya komunalî ya.

Bi kilmî, qanûnê çarçeweyî teyna bi xo bes nîyo; o yew mift o seba ke derberê aştîya birûmet abibo. Dewlete û hukumat ganî nê miftî bi samîmîyet bişuxulnê, astengîyanê huqûqîyan wedarê û destûrê esaso demokratîk bivirazê.

Labelê wazifa tewr girde kewena milê şarî û komelî, şar ganî her taxe de, her kûçe de komun û Meclîsê xo rono, îradeyê xo bihelimno û aştîya birûmet bi destê xo bivirazo. Çunke aştîye, teyna maseyanê mûzakereyan ser o nê, mîyanê komelî de û bi ronayîşê ciwîyayîşê azadî yê radîkalî abena.