Pirdê xoverdayîşî yê tarîxî
Şewa 22ê Tebaxe ke 23ê Tebaxa 1791î ra girê dîyena, girawa Santo Domingoyî (ewro Haîtî) de merdimanê sîyayan ê ke ameybî kolekerdene, tarîx de serewedaritişê koleyan o tewr pîl û tek serkewte da destpêkerdene. No adirê azadîye, serra 1984î de bi têkoşînê şarê kurdî newe ra geş bî û ewro pêvajoya aştîye û awankerdişê Komelê Demokratîkî de bi şeklêkê bînî dewam keno. Waştişê heqî, azadîye û cuyêka bi rûmete tarîx de tim eynî yo.
Tarîxê merdimayetîye, bi xoverdayîş û serewedaritişanê şaranê bindestan ameyo nuştene. Nê xoverdayîşan ra yewo tewr muhîm, şewa 22ê Tebaxe ke 23ê Tebaxa 1791î ra girê dîyena, girawa Santo Domingoyî (Haîtî) de qewimîya. Merdimanê sîyayan ê ke hetê kolonyalîstan ra ameybî kolekerdene, vera sîstemê koletîye û îstîsmarî de sere wedarit. No serewedaritiş, tarîxê cîhanî de tek serewedaritişê koleyan o ke pê serkewtişî netîce girewto. Sîyayanê Haîtîyî mojna pêro cîhanî ke tu sîstemê zordarîye nêeşkeno verê waştişê azadîye de vindo. No serkewtiş, seba şaranê bindestan bî çirayêka hêvîye.
Ruhê nê xoverdayîşî sînoran nêşinasneno. Bi desan serrî dima, reyna yew aşma Tebaxe de, na rey erdê Mezopotamya de xo nîşan da. Hemleya 1984î ke hetê şarê kurdî ra dest pêkerd, vera înkarkerdiş, asîmîlasyono sîstematîk û zordarîye de yew îtîrazêko pîl bî. Kurdan dî ke bê xoverdayîşêkê xurtî heq, ziwan û azadîya înan nêna şinasnayene. Hemleya 1984î tenya yew destpêkêko çekdarî nêbî; eynî wext de yew uyanîşo sîyasî, komelkî û zîhnîyeto newe bî. Şarê kurdî bi na hemle vat "ez esto, ziwan û kulturê mi esto" û zîhnîyetê koletîya moderne ruxnayî.
Ewro, no têkoşînê şarê kurdî yê heqdar, qonaxêka bîne de ro û bîyo modelê awankerdişê "Komelê Demokratîkî". No sîstemo newe; qet yew nasname, ziwan yan zî bawerîye teber nêverdeno. Têgihê Komelê Demokratîkî, serdestîya netewe-dewletî red keno; azadîya cinîyan, pawitişê tebîetî û pîyaciwîyayîşê şaran esas gêno.
Na çarçewe de, "Pêvajoya Aştîye" û çareserîya sîyasî wateyêko muhîm gênê xo rê. Şarê kurdî wazeno ke na mesele bi dîyalog û sîyasetêkê demokratîkî çareser bibo. Çunke serkewtişo rastikên, nê tenya ruxnayîşê sîstemêkê zordarî yo, eynî wext de awankerdişê cuyêka aştîyane û edîl a. Aştîya ke yêna waştene, aştîyêka teslîmîyetî nîya; aştîyêka bi rûmete ya ke her kes tede xo azad hîs keno.
Netîce de; merdimanê ke 1791 de Santo Domingo de zincîrê xo qert kerdî û êyê ke ewro Mezopotamya de seba komelê demokratîkî têkoşîn kenê, wayîrê eynî ruhê tarîxî yê. Serewedaritişê 1791î û hemleya 1984î, di rûbarê cîya yê ke kewtê mîyanê yew deryayê tarîxî: deryayê azadîye. Hêvîya ma a ya ke no ruh, bi aştîyêka bi rûmete tacîdar bibo.
