Paradîgmaya sedsalê dê bıguhere?

Sedsala duyemîn a Komara Tirkiyeyê bi pirsên girîng dest pê dike. Di nav van de pirsa herî bingehîn ev e: gelo hişmendiya dewletê ya ku bi sed salan pirsgirêka Kurdî bi nêzîkatiya ewlekariyê û înkarê rêve biriye dê biguhere, yan jî rêbaza kevn dê bidome? Ev pirs tenê nîqaşeke siyasî nîne; ew bi pêşeroja Komarê û avakirina pergaleke demokratîk a welatê ve girêdayî ye.

Piştî civîna Rêzdar Abdullah Ocalan bi Heyeta Îmraliyê ya DEM Partî re û nirxandinên ku gihîştin raya giştî, mijara Kurdî ku ji sed salan zêdetir li benda çareseriyek siyasî ye, careke din ket navenda nîqaşan.

Gotina ku li ser "hevpeymaniya dîrokî ya Kurd û Tirkan" û veguhestina hevjiyana wan li ser bingeha qanûnî tê kirin, ne tenê nirxandineke li ser borî ye; di heman demê de pêşniyara paradîgmayekê ye ku dipirse pêşeroja Tirkiyeyê dê li ser kîjan bingehên siyasî û qanûnî were avakirin.

Pirsgirêka Kurdî ne mijareke ku tenê bi siyaseta rojane were ravekirin. Ev pirsgirêk encama têkiliya dîrokî ya di navbera dewlet, nasname, mafên civakî û cudahiyên civakê de ye. Bi damezrandina Komarê re, têgihiştina netew-dewletê ya yekreng di warê nasname, ziman û çanda Kurdî de bû sedema siyasetek dirêj a înkar û sînorkirinê. Ji ber vê yekê, pirsgirêk gelek caran, li şûna ku di qadeke siyasî û demokratîk de were çareserkirin, bi nêzîkatiyeke ewlekariyê hate rêvebirin.

Armanca damezrandina Komarê avakirina têgihiştineke hevpar a welatîbûnê bû. Lê di pratîkê de, gelek nasname û cudahiyên civakî di qada giştî de hatin sînorkirin. Tecrûbeya sedsala borî nîşan dide ku aştiya mayînde ne bi înkarkirina cudahiyan, lê bi nasîn, parastin û ewlekirina mafên wan di çarçoveya dadweriya demokratîk de dikare were avakirin.

Ji ber vê yekê, çareseriyeke mayînde tenê bi gavên demkurt nayê bidestxistin. Ew pêdivî bi nirxandina têgihiştina dewletê ya ku ji dîrokê hatiye û bi avakirina çarçoveyeke siyasî û qanûnî ya nû heye.

Nêrîna Rêzdar Abdullah Ocalan ya li ser "hevpeymaniya dîrokî ya Kurd û Tirk" ji vê aliyê ve girîng e. Di pêvajoya dîrokî ya ji Malazgirtê heta serdema Osmaniyan de, di navbera gelên herêmê de şêwazên cuda yên hevjiyana civakî û siyasî hebûne. Îro armanc ne vegera paşve bo dîrokê ye; armanc ew e ku ji vê mîrateya hevjiyanê, li gor şert û mercên îroyîn, perspektîfeke demokratîk ji bo pêşerojê were avakirin.

Komara di sedsala duyemîn a xwe de divê ne bibe serdemeke dubarekirina siyasetên înkar û pevçûnan. Berevajî wê, divê ev serdem bibe derfetek dîrokî ji bo avakirina pergaleke ku hemû welatî, bê cudahiya nasname, ziman an çandê, di bingeha wekhevî û mafan de xwe wekî beşek ji jiyana hevpar bibînin.

Di vê çarçoveyê de, çareserkirina pirsgirêka Kurdî di zemîneke demokratîk û qanûnî de ne tenê ji bo Kurdan, lê ji bo hemû gel û komên ku li Tirkiyeyê dijîn girîng e. Ji ber ku demokratîbûn tenê bi hilbijartinan nayê pîvan kirin; ew bi asta nasîn, parastin û ewlekirina maf û azadiyên hemû welatiyan tê pîvan kirin.

Aştiya civakî ya mayînde tenê bi rawestandina pevçûnan nayê avakirin. Ji bo wê pêdivî ye ku nasnameyên cuda bên nasîn, maf û azadiyên bingehîn bên ewle kirin, beşdariya demokratîk were xurtkirin û qanûn ji bo hemû welatiyan bi heman awayî were sepandin.

Nîqaşên îro ne tenê li ser çareseriyeke nû ya pirsgirêka Kurdî ne. Di heman demê de pirs dixe pêş ku têkiliya di navbera dewlet û civakê de li ser kîjan bingehan dê were avakirin. Ji ber vê yekê, ev mijar sînordariya siyaseta rojane derbas dike û xwedî taybetmendiyeke dîrokî ye.

Tecrûbeyên sedsala borî nîşan dane ku siyasetên ku tenê li ser ewlekariyê hatine avakirin nikarin pirsgirêkên civakî bi awayekî mayînde çareser bikin. Nasname, ziman û çanda civakan ne tiştên ku bi tedbîrên îdarî dikarin bên rakirin.

Guherîna hişmendiya dewletê ne tenê wateya polîtîkayên nû ye; ew wateya guherandina awayê ku dewlet bi civakê re têkiliyê ava dike ye. Derbasbûna ji nêzîkatiya yekrengî û ewlekariyê ber bi maf, hevpeymaniya civakî û dadweriya demokratîk ve, dibe yek ji ceribandinên herî girîng ên Tirkiyeyê.

Îro mijara bingehîn ne hebûna pirsgirêka Kurdî ye; mijar ew e ku ev pirsgirêka dîrokî dê bi kîjan rêbaz û têgihiştinê were çareserkirin. Gotinên li ser hevpeymaniya dîrokî, hevjiyana hevpar û ewlehiya qanûnî, tenê bi gavên demokratîk û qanûnî yên berbiçav dikarin veguherîna rastîn biafirînin.

Tirkiye îro li ber rêyekê dîrokî ye: an dê rêbazên kevn ên li ser înkar û astengkirinê hatine avakirin bidomîne, an jî dê rê li ber pêşerojeke demokratîk veke.

Çarenûsa sedsala duyemîn a Komarê dê girêdayî be ku têgihiştina dewletê ya ku cudahiyan di nav xwe de dihewîne dê bidome, an jî têgihiştineke pirreng, demokratîk û li ser bingeha wekheviya welatiyan dê were avakirin.

Biryarên ku dê bên dayîn, ne tenê pêşeroja pirsgirêka Kurdî dê diyar bikin; ew ê di heman demê de rêya demokrasiyê, mafê hukûqê, aştiya civakî û arasteya sedsala duyemîn a Komarê jî diyar bikin.

Ji ber vê yekê, pirsya bingehîn ne tenê ev e ku paradîgmaya sedsalê ya dewletê dê biguhere yan na; pirsa rastîn ew e ku gelo Tirkiye dê vê derfeta dîrokî bikar bîne, an jî wê careke din di nav dubarekirina sedsala borî de bimîne.