Veysî Aktaş: Rêbertî dixwaze çareseriyê ligel Tirkiyeyê pêş bixe

Li navçeya Depê ya Xarpetê, Festîvala Xweza û Çandê ya Depê ya 2026an ku ji aliyê şaredariyê ve tê organîzekirin, di roja xwe ya duyem de panela “Nirxandina Pêvajoya Siyasî” hat lidarxistin. Aktîvîsta Tevgera Jinên Azad (TJA) Ayla Akat Ata û ji Sekretaryaya Îmraliyê Veysi Aktaş wekî axaftvan beşdarî panelê bûn.

Di panela ku li salona konferansê ya Avahiya Şaredariya Depê hat lidarxistin de, malbatên kadroyên pêşeng ên PKKê Mazlum Dogan û Hayrî Durmuş, Parlamenterê DEM Partiyê yê Çewligê Omer Faruk Hulaku, nûnerên partiyên siyasî û saziyên civaka sivîl û gelek welatî amade bûn.

Di panelê de endamê Sekretaryaya Îmraliyê Veysî Aktaş derbarê hevdîtinên li Girtîgeha Îmraliyê, nirxandin kir. Veysî Aktaş li ser nîqaşên di medyayê de rexne kir û got: “Evi niqaş gihîştine asteke spekulatîf û berovajîkirinê.” 

Veysî Aktaş li ser tecrîda giran jî rawestiya û got: “Ji avahiya mîmarî heta rêjîma personel, her tişt di nav statuyeke taybet de tê meşandin. Hûn nikarin Îmraliyê ji mîmariya wê heta avahiya wê wekî girtîgeheke asayî pênase bikin. Personel û hêzên ewlehiyê ji hilbijartinên taybet derbas bûne û kesên ku ji bûrokrasiya ewlehiyê hatine ne. Avahî di bin asta deryayê de ye, şilî, rutubeta wê bilind e û di qadek bê surkulasyona hewayê de ye. Di van şert û mercên tecrîda giran de ku 24 saetan bi kamerayan û personelan tê şopandin, parastina dînamîzma zihnî tenê bi xêra wan fikrên nû û kûrahîya felsefî ya ku Rêbertî her roj hildiberîne pêkan dibe.”

‘Neçar man hebûna Kurdan qebûl bikin’ 

Veysî Aktaş bilêv kir ku hevsengiyên li Rojhilata Navîn guherîne û dînamîka kurd êdî bûye kirdeyekî siyasî yê jêneveger u wiha axivî: “Rêxistin û pêkhateyên sekuler di avakirina Komara Tirkiyeyê de di paşerojê de xwedî fonksiyoneke herêmî bû, lê îro Îsraîl û hêzên navneteweyî neçar in ku hebûna kurd û rêxistinkirî li berçav bigirin. Nêzîkatiya bingehîn a Abdullah Ocalan di vê pêvajoyê de lihevkirina demokratîk a bi Tirkiyeyê re ye. Rêbertî ji aliyê îdeolojîk ve li dijî her cûre neteweperestî û sîyonîzmê ye; çareseriyê divê ku ligel Turkiyeyê pêş bixe. Lê belê eger Tirkiye qirkirin û tunekirinê li ser Kurdan ferz bike, mafê gelê Kurd heye ku ji bo parastina hebûna xwe, xweparastina xwe bixe dewrê û her cûre têkiliyên stratejîk pêş bixe. Çek ne armanc e, amrazekî taktîkî ye ku rê li ber siyasetê veke.”

‘Nexşerêya sê qonaxî’

Veysî Aktaş bal kişand ser esasên “Manifesto” û ev tişt anî ziman: “Çareseriya ku em pêşkeş dikin û di Manifestoyê de jî cih digire ku ji sê qonaxên bingehîn pêk tê. Qonaxa yekem qonaxa ‘Entegrasyona teng û çarçoveya qanûnî” ye, di vê qonaxê de dê tevlîbûna kadroyên me yên li sirgûnê, li çiyê û li girtîgehan bi misogeriyên pratîkî û qanûnî ji bo siyaseta demokratîk bê dabînkirin, statuya xebat û ragihandinê ya Rêbertî dê bigihêje mercên azad. Qonaxa duyem pêvajoya ‘Demokratîkbûn û qebûlkirina nasnameyê’ ye, di vê qonaxê de divê nav, nasname û hebûna kurd di zemînê hiqûqî û destûrî de bi fermî bê naskirin, perwerdehiya bi zimanê dayikê û mafên xwerêveberî û demokrasiya herêmî ya bihêz a mîna ‘Modela Londrayê’ bê nîqaşkirin. Qonaxa sêyem û dawî jî qonaxa ‘Destûra Bingehîn a Demokratîk’ e, li vir Civaka Demokratîk û Komara Demokratîk li ser bingeha peymana civakî ya nû dê bigehîjin entegrasyoneke domdar.”

‘Di dîrokê de cara yekem e ku serweriya Kurd bûye muxatab’

Veysî Aktaş li ser hewldanên ji bo astengkirina pêvajoyê jî rawestiya û got: “Di dîroka komarê de mîna nimûneyên Şêx Seîd, Seyîd Riza û Bedirxan Beg, dînamîkên Kurd an hatin tepisandin an jî hatin tesfiyekirin. Lê belê piştî 100 salan, dewlet cara yekê neçar ma ku liderê Kurd rasterast bike muxatab bigire û meseleyê bîne ser masê. Bi xêra “Bloka Komara Demokratîk” ku bi tevlîbûna hemû beşên demokrat, sosyalîst, muhafazakar û demokratîk bê avakirin, di siyasetê Turkiyeyê de dê bibin hêzeke diyarker û pêvajoya muzakereyê dê bigehînin serkeftinê.”

‘Rêzdar Ocalan sermuzakerevan e’

Ayla Akat Ata jî bal kişand ser dînamîkên civakî û siyasî yên pêvajoyê û wiha axivî: “Gel hêza sereke ya xwerêveber û garantor a pêvajoyê ye. Ji 1993yan û vir ve ji bo çareseriya aştiyane û demokratîk a pirsgirêka kurd berdêlên mezin hatin dayîn. Li ser hewldanên çareseriyê jî rawestiya û got: “Rêzdar Ocalan nasnameyek e ku ev gel jê re dibêje ‘Rêber’ û sermuzakerevan e. Ez wekî hiqûqnasekê rast nabînim ku statuya wî ya hiqûqî tenê di ser ‘Mafê Hêviyê’ re bê nirxandin. Mafê hêviyê erkek e ku Tirkiye ji xwe li gorî biryarên DMMEyê neçar e bicîh bîne. Lê belê statuya Rêzdar Ocalan afirandina zeviyekê ku ew bikaribe bi gel re, bi aliyên pêvajoyê re, bi aktörên siyasî re bi awayekî azad civîn bike, bi azadî bixebite û bijî ferz dike. Em azadiya wî û azadiya xwe yek dibînin.”

Pênaseyên çareseriyê: Bawerî, têkildarî û lihevkirin

Ayla Akat Ata diyar kir ku ji bo avakirina aştiyeke domdar 3 hêmanên bingehîn şert in û wiha domand: “Di dema meşandina muzakereyê de divê zimanê pevçûnî û ittîhamkar ê berê yê ‘teror-terorîst’ bê terkkirin. Divê zimanê siyasî ya nû û wekhev ku hesasiyetên her du aliyan berçav digire bê avakirin. Pêvajoya aştiyê nikare tenê ji biryarên îdarî yên desthilatdariyê re bê hiştin. Divê mekanîzmayeke qanûnî ku hemû partiyên siyasî, civaka sivîl, akademî û tevgera jinan tevlî dibin. Qanûna çarçoveyê divê bi şaxên hiqûqa navxweyî yên mîna ‘Qanûna partiyên siyasî û azadiya derbirînê’ bê piştgirîkirin. Ji bo misogerkirina nûnertiya wekhev a jinan, sîstema kotayê divê di bin misogeriya qanûnî de bê destgirtin.”

‘Di maseya muzakereyê de jin û gel dê bibin kirde’

Ayla Akat Ata nêzîkatiyên dewletê yan astengiyan derdixin jî rexne kir û got: “Dema deriyê çareseriyê vebû, ya ku dikeve ser milê me ne ew e ku em wî derî heya dawiyê vebikin. Muxatabê me kî dibe bila bibe, em wekî hêzeke ku %30an armanc dikin, dê desthilatdariyan neçarî çareserî, aştî û demokrasiyê bikin. Di bin komîsyon û mekanîzmayên aştiyê yên ku dê bên avakirin de îradeya jinê dê bi awayekî wekhev cih bigire.”