Versîya NATOyî û bedilyayîşê Rojhelato Mîyanênî de kurdî

Rojhelato Mîyanên reyna mîyanê alavingekê pîlî de yo. Hetêk ra DYA û Îsraîl vera Îranî operasyonêko leşkerî kerdî, heto bîn ra zî Sûrîya û Îraq binê giranîya nê şerî de hîna zêde kewenê bine alozîye. La nê heme tefûdumanan mîyan de, çîyêkê muhîmî est o ke qederê herême vurnenê: Prosesê aştîye yê Tirkîya û Kurdan, 7-8ê temmuze de kombîyayîşê NATOyî yê Enqere. Gelo nê dînamîkî do yewbînan senî temam bikerê û qederê kurdan ê çar parçeyan senî dîzayn bikerê?

Bakur: Sîlehî vêşayî, sîyaset dest pê keno

Zafê merdiman nê prosesê Tirkîya ra bi guman nêzdî benê û heqdar î zî. Labelê ma ganî raştîyan zî bivînê. Fesîxkerdişê PKKî û vêşnayîşê sîlehan, bi taybetî gamê xurtî yê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî yê; goga sîyasetî eşt hewşa dewlete. Nika heme çimî paweyê “Yasaya Çarçewe” yê hikûmatî yê.

Kombîyayîşê NATOyî yê Enqere, tam zî nê wextî de manayêka xorine gêno. NATO, wexto ke wazeno rojhelatê xo û sînorê xo yê başûrî (Tirkîya) vera Îran û Rûsya de xurt bikero, nêwazeno ke Tirkîya mîyanê krîzêkê zereyî de bixeniqîyo.

NATO wazeno ke "sînorê xoyê başûrî" bêşer û asayî bibo. Aye ra, dîplomasîya mîyanneteweyî do tedayêka nermî (yan zî eşkera) bikera ke Tirkîya na mesele bi hawayêkê huqûqî û sîyasî (Yasaya Çarçewe) çareser bikero. Kurdan reyde aştîye, Tirkîya sîstemê globale de keno aktorekê hîna bihêz.

Rojawan: Şerî ra ver bi entegrasyonê demokratîkî

Rojawan de hêrişê HTŞî û xespkerdişê erdanê kurdan, destpêk de sey tehlukeyêka pîle ameyêne vînayîş. Labelê vindarnayîşê şerî yê bi mabênkarîya Ocalanî, stratejîya Kurdan a newîye nîşanê heme dinya da: Israrê sîyasetî û muzakereyî.

Kurdî hînî nêwazenê pê şer biresî heqanê xo; wazenê bi polîtîka û sîstemo demokratîk heqanê xo bigîrê. No nêzdîbîyayîş, hetê DYA û Ewropa ra tewirêko pozîtîf û meşrû yeno qebûlkerdiş. Sûrîya de HTŞyo radîkal mîyanê plananê NATOyî de çin o. Nêzdîbîyayîşo aştîyane yê kurdan, wina keno ke şarê Sûrîya pêro pîya entegrasyonê demokratîkî biwazê. Û bi no qeyde kurdî, do masayê dîplomasîye de zafêrîye ca bigîrê.

Mîyanê firtineyî de karto stratejîk

Rewşa Rojhelat û Başûrî, bi temamî girêdayeyê şerê global û herêmî ya. Rojhelatê Kurdistanî (Îran): Operasyonê DYA û Îsraîlî yê vera Îranî, rejîmê Tehranî keno sist. Nê wextî de wina aseno ke kurdê Rojhelatî semedê heqanê xo yê însanî, neteweyî û demokratîkan hedre yê. Hêzê rojawanî (NATO), semedê sistkerdişê Îranî eşkenê paştî bidê waştişê demokratîkî yê kurdanê Rojhelatî. Kurdî nê prosesî de eşkenê bibê kilîtê bedilnayîşê rejîmê Îranî.

Başûrê Kurdistanî (Îraq): Îraq ver bi perçebîyayîşî û kaosekê tarî şino. Şerê Sûrîya û Îranî, Îraq hêdî hêdî kenê sahaya şerî. Nê wextê alozî de, asayîş û statuyê Başûrê Kurdistanî, semedê hêzanê mîyanneteweyîyan zî muhîm o. NATO û DYA, do nêwazê ke herêma kurdan a Başûrî zî bikewo destê kaoseko ke hetê milîsanê Îranî ra yeno îdarekerdiş. Başûr, yew "limanê asayîşî" yo û do wina zî bimano.

Kurdê kolonyalkerdeyî ra ver bi aktorîya sîyasî

Semedê famkerdişê na tabloya girde, ganî ma bipersê: Çira no kombîyayîşê NATOyî yê Enqere qederê kurdan ra endêk girêdayeyî yo? Cewabê na perse, dîzaynê sîstemê globalî de nimite yo. Stratejîya bingeyîne ya NATOyî ya Rojhelato Mîyanênî, astengkerdişê Îranî û viraştişê îstîqrarê herême yo. Nê planî de Tirkîya sey "dêseko asayîş" yena vînayîş. Labelê dêso ke zereyê xo de bi meseleya kurdan qelişîyaye bo, nêeşkeno vera tefûdumananê teberî xo ver bido. Aye ra, NATO bi hawayêkê dîplomatîk Tirkîya rê vano ke ganî meseleya xo ya zereyî safî bikero û “Yasaya Çarçewe” bîyaro rojeve; çunke bê aştîya kurdan, Tirkîya aram nêbena.

Heto bîn ra, sîyasetê kurdan ê newîye zî tam mîyanê nê dîzaynî de ca gêno. Heta nika dewletanê herême kurdî sey "çimeyê kaosî" nîşanê dinya dayêne. La bi fesîxkerdişê PKKî, vêşnayîşê sîlehan û nêzdîbîyayîşê aştîyê Ocalanî yê Rojawanî, kurdan no qezencê dewletan betal kerd. Kurdî hînî nêwazenê bibê parçeyê şerî; ê sey hêzêko dîplomatîke, organîzekerde û sekulere yenê qebûlkerdiş ke eşkenê verê radîkalîzmî bigîrê û bibê aktorê îstîqrarî.

Netîce de; sîstemê kolonyalî yê ke kurdî binê destê xo de pelçiqnayêne, hînî îflas kerdo. Krîzê xorinî yê ke her çar dewletî (Tirkîya, Sûrîya, Îran, Îraq) tede yê, mojnenê ke no sîstem hînî feyde nêdano sîyasetê globalî. Kombîyayîşê NATOyî yê 7-8ê temuze yê Enqere do tena qerarê leşkerî nêdo; eynî wextî de do sîstemê neweyî yê Rojhelato Mîyanên tesdîq bikero. Û mîyanê nê sîstemê neweyî de, kurdî bi dîplomasî, aqilê sîyasî û entegrasyonê demokratîkî, do masayê NATOyî ra sey aktorekê meşrûyî yê wayîr-statuyî bivejîyê. Qederê kurdan hînî destê şerî ra vejîyayo, kewto destê muzakere û dîplomasîye.