Bi nimûneya Îspanya de entegrasyono demokratîk

Ziwanê latînkî ziwananê tewr qedîman ra yew o.  No ziwan, ziwanê mîlyonan, împaratorîye û yê zanistî bi, labelê çi heyf ke dinya de no ziwan nika nêyeno qiseykerdene. Seba ke qiseykerdoxê nê ziwanî çin o, no ziwan ziwano vîndîbîyaye/merde ameyo qebulkerdene. 

Latînkî nika sey ziwanê dayike nêyeno şuxulnayene labelê hema-hema ma vacî bingeyîya heme zanistan û orjîna termînolojîya înan de bi xo est a. Bingeyîya beşê tibî yê kardîyolojî ra bigîrî heta bîyolojî û uca ra heta huqûq-sîyasetî termê latînkî yî.

Ziwanê latinkî ra dima formanê neweyan de zaf ziwanî vejîyayî. Ma eşkenî vacî  franskî, îtalyankî û îspanyolkî, katalankî, oksîtankî înan ra yî. Nê ziwanan ra tayê est î ziwanê dewlete yê resmî yî êyê ke resmî nîyî labelê reyna zî statuyê ziwanê înan a dewlete de est î. Mesela ziwanê katalankî  ziwanê dewletêk nîyo la herêma xo de ziwanê resmî yo. Seba ke dewleta Îspanya, faşîzmê Francoyî ra pey cîyakerîya ziwanî ra fek verada û îdarekerdişê sîstemê xo bedilna û  17 hebî herêma otonomî ser o  sîstemêko newe awan kerd. Xususîyetê nê otonomîyan de  îdareyê herêmî ra bigîrî heta perwerdeyî û ziwanê resmî xoser ameyo qebulkerdene. Alaya înan, bûtçeya înan, parlamentoyê înan zî bi xoserîya înan ra ameybi vînayene.  

Îspanya semedê entegresyonî balkêş yew nimûne ya. Na dewlete de zaf etnîsîte û dîyalektî est î. Na dewlete de mergê dîktator Francoyî ra pey pêvajoya demokrasîyê vîyartişî dest pêkerd. 1978î de statûyê otonomîye qanûno bingeyî de ame qebulkerdene. Dima ra zî referanduman reyde 17 herêmê  otonomî ya Bask, Katalonya, Galîçya, Andalusîya û yê bînan otonomîya xo îlan kerde. 

Şerê zereyê Îspanya ra pey qebulkerdişê otonomî semedê  Ewropa bi nimûne û o çax ra pey zî Konseya Ewropa 1ê êlule 1988î de Şertê Otonomî yê Îdareyanê Herêmîyan ê Ewropa qebul kerd. Îspanya mîyanê Ewropa de nimûneyêka weşe ca gêna. Seba ke hetê zafneteweyî û zafziwanî û zafçandîye de cîya-cîya komê komelkî est î. Îspanya vernîya şer û pêrodayîşî bi entegrasyono demokratîk girewt. Verba neteweya dewlete ra çare bi qebulkerdişê statûyê înan de dî. Nika zî îndeksê demokrasîyî de dewleta tamdemokratîke yeno vînayene. 

Nika demanê peyînan de heme dinya helwêstê Îspanya musabeqaya kûpaya dinya de dî. Wexto ke futbolbazê Îspanya marşa xo ya milî wende, tena rêz girewtî û çiyêk nêwendî. Çunke marşa înan bê vate bî, tena muzîk ameybî cenayene. No helwêst hem semedê nêzdîbîyayîş hemwelatîya înan hem zî helwêstê dewlete zî nîşan dayêne. Seba înan vateyê yew ziwanî bi qebulkerdişê serdestî ameybi vînayene. Aye ra ritmê muzîkî xo rê kerd sîwanêk. Sey Îspanya dewletanê Ewropa de marşa hîrê dewletan de vate çin î, ê zî Bosna Hersek, Kosova û San Marîno yî.  

Wexto ke Îspanya senî kûpaya dinya qezenc kerde şîyî û kupaya xo bigîrî tayê futbolbazî alayê herêmê xo, xo ra girê dayî û şîyî kûpaya xo girewte. Koma cinîyan a Îspanya zî wexto ke 2023î de kûpaya cinîyan a dinya qezenc kerde înan zî bi alaya xo ya otonome vejîyayê meydan. No semedê entegrasyonî nimûneyêka zaf balkêş a.

Nêy ra zî vêşêr helwestêko bin zî semedê Îspanya teqdîrî heq kerd. Wexto ke Îspanya dewleta xo de pîrozkerdişê kûpa kerd, bi alaya Filistinî xo ra bestê û vejîyayî meydan. Filistin zî heta peynîye zî bicoş hetkarî da Îspanya. Seba ke heta nika destekê dewleta Îspanya û heme şarî bi eşkera piştîdayîşyewbînan dayî înan û çend ser verê cû semedê înan bi mîlyonan merdim rayîr şiyî. Heta nika ma zanî ke hemverê Îsraîlî de dewleta Îspanya reaksîyonê xo bê qesawet û bê nimite da. 

Wina aseno ke helbet no helwêst awankerdişê kulturê entegrasyonê demokrasî ra dûrî nîyo. Entegrasyonê Îspanya yê demokratîk ne neteweyanê bînan qij kerdo ne zî vîndî kerdo. No helwêst keda endamanê heme herêman reyde înan rê serkewtişê yewînîye ard. Serkewtiş girêdayîya keda kolektîf o û yewbînan temamkerdiş o. O zî xora entegrasyono demokratîk o.