Xelîl Xemgîn: Kurdî ganî bibê pêardoxanê awanker ê Sûrîyeya newîye ra yew
Hunermend Xelîl Xemgînî prosesê neweyî yê Rojawanî nirxna û vat ke ganî kurdî bi pawitişê nasname, ziwan û kulturê xo awankerdişê Sûrîyeya newîye de ca bigîrê: "Entegrasyon nêyeno manaya fekveradayîşê ziwan û nasnameyê ma."
Badê temambîyayîşê entegrasyonê leşkerî û sîvîlî yê Îdareyê Xoser û QSDyî yê Rojawanî, munaqeşeyî ameyoxê destkewteyan, heqê destûrî û statuyê sîyasî yê kurdan ser o kom bîyî. Hunermendê TEV ÇANDî Xelîl Xemgînî proses ANFyî rê nirxna.
Xemgînî vat ke kurdî se serran ra zêdeyêr o cografyayêka mabênê çar dewletan de parçebîyaya de bi înkar, teda û nêhesibnayîşê kulturî reyde rî bi rî mendî û seba pawitişê nasname û estbîyayîşê xo bedelêko gird da: "Se serrî yo seba çareserîya na mesele heme metodî ameyî ceribnayene, serewedartişî bîyî, bedelê girdî ameyî dayene. Ewro seba pawitişê nasnameyê kurdan rayîrêko newe yê çareserîye yeno munaqeşekerdene û ganî no proses mîyanê raştîya dinya û herême de bêro nirxnayene. Rojawan de kurdan û şaranê bînan pîya bedelêko gird da; qewetê mîyanneteweyî zî nê prosesî de bîyî. Ewro ganî ma munaqeşe bikerê ke kamcîn metodî bi konjonkturê estbîyayeyî reyde munasib ê."
Xemgînî ard ziwan ke babeta munaqeşe na nîya ke kurdî bikewê dewleta Sûrîye yan ney; na ya ke bi kamcîn şertan, bi kamcîn heqan û bi pawitişê nasnameyê xo bibê parçeyê nê strukturî: "Amancê ma yo eslî pawitişê nasname, kultur û ziwanê ma yo. Entegrasyon nêyeno manaya fekveradayîşê ziwan, nasname û estbîyayîşê ma; eksê ci, yeno manaya ke ma bi pawitişê estbîyayîşê xo mîyanê a dewlete de ca bigîrê û dezgehanê xo yê kulturî û komelkîyan awan bikerê. Ganî ma prosesê awanbîyayîşê neweyî yê na dewlete de çalak bibê, hempar bê."
Xemgînî vat ke kurdî badê ereban şarê dîyin ê Rojawanî yê û hem tarîxî hem kulturî hem zî bi bedelanê ke dayî, awanbîyayîşê na dewlete de para înan est o: "Ma wazenê Sûrîyeyêka newîye bêro awankerdene û ma zî bi her peymê hemparî yê dewlete bê. Dewletêka sey verê ke înkarî ser o awan bîya û kurdan çin hesibnena ney, la dewletêka adile ke heme ferq û rengê zereyê xo pawena. Hedefê ma qij nîyo, gird o; la sîyasetkerdişî de ganî raştîye zî bêro dîyene: konjonkturê dinya, şertê herêmkî, hesabê qewetanê mîyanneteweyîyan. Ganî ma bi hawayo aqilane binirxnê ke şertanê ewroyînan de no bi kamcîn rayîran mumkun o."
Xemgînî vat ke no proses hetê perspektîfê çareserîye yê Rayber Apoyî ra zî muhîm o û eşkeno modelêk bo seba bêçareserîya kaotîke ya Rojhelatê Mîyanênî: "Nika çîyo muhîm no yo ke ma qîmetanê ke destê ma de yê, bipawê û nê prosesî rast biramê. Kurdan bedelê girdî dayî; ganî ma amancê têkoşînê şehîdan rast fehm bikerê. Nê qîmetî ganî nêbê hacetê amancanê bînan; ganî çareserîyêk bêro averberdene ke seke înan waştêne, nasname, estbîyayîş û ameyoxê şarî bipawo."
