Vengê wayûbirayîya şaran: Aram Tîgran

Aram Tîgran, serra 1934î de şaristanê Qamişloyî de ame dinya. Keyeyê ey, dema Fermanê 1915î de qezaya Sasonî ya Batmanî/Êlih ra koçê Binxetî (Sûrîye) kerdbi. Piyê ey Tîgranî, dema ke Aram bi qij, ey rê wina vatbi: "Ma nê şarî reyde weşîya xo ramite, çimê xo nê şarî de akerdî. Ti ke kuwayî (cumbiş) cenê, bi kurdî zî bice û biwende." Na wesîyet ra dima, Aram Tîgranî bi desan serrî bi ziwananê kurdkî (kurmancî, kirmanckî/zazakî), ermenîkî, erebkî û suryankî klamî vatî û xo resna sewiyayêka berze.

Muzîkê kurdkî de cayê Aram Tîgranî 

Muzîkê kurdkî de Aram Tîgran, yew wendegeh o. Ey hem deyrê gelêrîyî (folkorîkî) arşîv kerdî û kerdî malê şarî, hem zî bi seyan deyrê neweyî viraştî. Ey bi kuwaya xo ya sêhrîne, awazê ermenîyan û kurdan kerdî yew û yew sentezêko bêhempa afernay.

Aram Tîgranî serra 1966î ra heta 1995î Radyoyê Êrîvanî ya beşê kurdkî de xebitîya. Vengê ey yo zernîn, sînorê dewletan qulistî û resay goşê bi mîlyonan kurdan. Deyîrê ey ê sey "Ay Dilberê", "Te Zanim", "Bilbilo" û "Şev Çû" bîyî perçeyêkê hafizaya kolektîfe ya şarê kurdî. O, muzîkê kurdkî de teyna yew hezkerdîşê estetîkî nê, eynî wext de vengê surgûnî, bêwelatîye û hesretê herra/axa kal-pîyî yo.

Erjnayîşê Abdullah Ocalanî de Aram Tîgran

Aram Tîgranî ser o tewr hîra û xorîn erjnayîş hetê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ra ameyo erjnayîş. Birêz Abdullah Ocalanî, Aram Tîgran teyna sey yew muzîkjen nêdit; o sey "şahidê ganî yê tarîxê kurd û ermenîyan" û "sefîrê kulturî yê Rojhelatê Mîyanênî" da şinasnayîş.

Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî, weşîya Aram Tîgranî de û mergê ey ra dima, cêr de nê xalanê muhîman ser o vinderbi:

"Bilbilê Rojhelatê Mîyanênî": Abdullah Ocalanî, serra 1990an de dema ke Aram Tîgranî reyde amebi têhet, ey rê vatbi: "Ti bilbilê nê şarî yê." Goreyê Abdullah Ocalanî, vengê Aram Tîgranî de hem dejê qetlîyamê ermenîyan hem zî keder û xoverdayîşê şarê kurdî estbi.

Remzê wayûbirayîya şaran: Abdullah Ocalanî bi taybetî ard ziwan ke Aram Tîgran, verpersêko tewr pîl o ke vera sîyasetê "pêda-dayîşê şaran" ê nîjadperestan ameyo dayîş. O, beno pirda wayûbirayîye û aştîye ya mîyanê kurd û ermenîyan.

Mergê ey û wesîyetê Amedî: Dema ke Aram Tîgran serra 2009î de Atîna de çimê xo na royê dinya ya, Abdullah Ocalanî zaf xemgînîya xo arde ziwan. Aram Tîgranî wesîyet kerdbi ke wa meytê ey Amed de bêro definkerdiş, labelê dewleta Tirkîye na destûr nêda. Abdullah Ocalanî na rewşe ser o vatbi: "Aram Tîgran, estbîyîşêko bêmergen o. Astengkerdişê wesîyetê ey, tersê vera wayûbirayîya şaran o. Ey Amed de nêdefinkerdî zî, o zerreyê şarê Amedî û kurdan de tewr cayê berzî de yo."

Yew xezîneyo bêmerg

Aram Tîgran, kultur û muzîkê kurdkî de yew qonaxêko tarîxî yo. Goreyê felsefeya wayûbirayîya şaran a ke Abdullah Ocalan zî ser o vindeno; Aram Tîgran yo ke bi ziwanê şarê bînî deyîrî vatî û o ziwan kerd dewlemend, teyna yew hunermend nêyo, o yew "wijdano tarîxî" yo.

Veng û awaza ey a zernîne, ewro zî zerre û hafizaya kurdan de cuyena û deyîrê ey, seba aştîye û wayûbirayîya Rojhelatê Mîyanênî yenê vatîş.