Tarîxê DYA'yî de çalakîya roniştişî ya yewine: Xoverdayîşê Kitabxaneyî
Eyaletê Vîrjînya yê DYA'yî de panc xortê sîyayî, kewtî yew kitabxaneyo ke teyna xizmet dayêne sipîyan û bi wendişê kitaban çalakîyêka sîvîle viraşte. Na çalakîya ke hetê Samuel W. Tuckerî ra ameye plankerdene, tarîxê DYA'yî de zey çalakîya roniştişî (sit-in) ya tewr verêne kewte qeydan mîyan û vera qanûnanê cîyakerîya nîjadî (Qanûnê Jim Crowî) de bîye gamêka tarîxîye.
Serebût, serra 1939î de eyaletê Vîrjînya de qewimîya. O wext DYA de qanûnê cîyakerîya nîjadî, yanî "Qanûnê Jim Crowî" est bîy. Goreyê nê qanûnan, sîyayî û sipîyî nêeşkayêne yew cayo pêroyî de bîyarê pêser. Kitabxaneyî, wendegehî, nêweşxaneyî û wesayîtê komelkîyî ameybîy cîyakerdene. Şaristanê Alexandria de yew kitabxaneyo pêroyî est bi, la nê kitabxaneyî teyna xizmet dayêne merdimanê sipîyan. Merdimê sîyayî nêeşkayêne bikewê zereyê nê kitabxaneyî, nêeşkayêne yew kitab zî bîgêrê.
Vera nê nêheqîye û zulumî, avûkat Samuel W. Tuckerî yew plan kerd. Tucker, yew xorto sîya bi û waştêne heqanê şarê xo bipawê. Ey panc xortê sîyayî kerdî arê û înan dîyar kerd ke ê do şirê nê kitabxaneyî de kitab biwanê. Na yewe, seba o wextî gamêka zaf wêrek û xeter bîye.
Roja çalakîye, panc xortê sîyayî, bi kincanê xo yê rindekan û bi yew rîyê pêtî, yew bi yew şîyî kitabxaneyê Alexandria. Xortê yewinî yew kitab girewt û ronişt. Dima xorto diyin ame, ey zî kitabêk girewt û ronişt. Heta ke panc xortî zî nê roniştî, çalakî dewam kerd. Karkerê kitabxaneyî înan ra waşt ke vejîyê teber, la xortan bêvengîya xo nêşiknite û teyna kitabê xo wendî.
Wexto ke polîsî ameyî, nê panc xortî bi sûcê "îxlalkerdene û xirabkerdişê asayîşî" ameyî destbendkerdene. La armancê Samuel W. Tuckerî û nê panc xortan ca ameybi. Nê xoverdayîşî, medyayê o wextî de ca girewt û bale ante cîyakerîya nîjadî ser.
Çalakîya kitabxaneyî ya Alexandria, tarîxê heqanê sîvîlan yê DYA'yî de "çalakîya roniştişî" (sit-in) ya yewine ya. Na çalakîya bêveng û sîvîle, seba têkoşînê heqanê sîvîlan yê serranê 1950 û 1960an rê bîye yew mînak û çimeyê îlhameyî. Xoverdayîşê nê panc xortan, îsbat kerd ke heq û huqûq bi xoverdayîş û îtaetnêkerdişê sîvîlî eşkeno bêro girewtene. Ewro zî no xoverdayîş, tarîxê merdimatîye de zey pelgêka rûmetêne yeno vîrardene.
