Şoreşê Êlule: Tarîxê Kurdîstanî de rayîrê azadîye
Şoreşê Êlule yo ke 10-11ê Êlula 1961î de binê serekîya Mele Mistefa Barzanî de dest pêkerd, tarîxê Başûrê Kurdîstanî de gameka tewr muhîm a. No xoverdayîşo pîl, seba îradeyê azadîyê şarê kurdî bi yew sembol û rayîrê otonomîya 11ê Adara 1970î û statuyê ewroyî akerd. Têkoşîno ke o wext bi yew konvoyî ser o ameyo destpêkerdene, ewro wayîrê yew destkewtîyêko qanûnî û neteweyî yo
Têkoşînê şarê kurdî yê seba heqanê xo yê neteweyîyan, tarîx de bi xeylê serewedaritiş û şoreşan ameyo nexşkerdene. Nê şoreşan ra yewo tewr pîl û tarîxî zî "Şoreşê Êlule" yo. Serra 1958î de Îraq de bi serekîya General Ebdulkerîm Qasimî yew îqtîdaro newe ronîya. O wext, destûrê bingeyî (qanûnê esasî) yê Îraqî de ame vatene ke "Kurdî û Erebî nê welatî de hempar ê" û sozê heqanê kurdan ame dayene. Şarê kurdî bi nê waştiş û hêvîyan paştî da nê rejimî. La demêko kilm ra dima, sîyasetê Îraqî bedilîya. Ebdulkerîm Qasimî sozê xo yê sîyasîyî vîr a kerdî û waştişanê kurdan ê neteweyîyan ra xo peyser ant. Hema-hema heme heqê kurdan ameyî binpaykerdene, sîyasetê asîmîlasyon û înkarî dest pêkerd. Kurdan rîyê nê sîyasetan ra fêm kerd ke bê xoverdayîş û têkoşînî azadîye nîna. Hemberê nê zulmî de, Kurdîstan de hewceyîya yew serewedaritişî vejîyaye mîyan.
10-11 Êlule û têqayîşê pîçkila şoreşî
Rojê 10-11ê Êlula 1961î de, şarê kurdî seba pawitişê rûmet û heqanê xo fîşeka verêne teqnaye. Binê serekîya serdarê kurdan Mele Mistefa Barzanî de, hêzanê pêşmergeyan hêrişê yew konvoyê artêşa Îraqî kerd û bi nê çalakîyî şoreşî fiîlen dest pêkerd. No nêçare mendiş û destpêkerdişê şerê çekdarî, tarîxê Kurdîstanî de bi yew milad. Şoreşê Êlule tenya yew hereketo leşkerî nêbi; eynî wext de bi yew hereketo sîyasî, komelkî û neteweyî. Kurdanê Başûrî heme pîya - cinî, camêrd, ciwan, extîyar, feqîr û zengîn - seba xelisnayîşê welatê xo mil da nê xoverdayîşî. Pêşmergeyî bîyî artêşêka neteweyîye û îradeyê şarî kerd yew. Nê wextî de xeylê zehmetîyî ameyî antene, bi hezaran dewijî ameyî qirkerdene, dewi ameyî vêşnayene û şar ame koçkerdene. La rejimê Îraqî bi bombeyan zî nêeşka îradeyê xoverdayîşî bişikno.
Pêkerdişê 11ê Adara 1970î û otonomîye
No xoverdayîşo ke 9 serrî bi hawayêko çetin dewam kerd, netîceyê xo yê verênî serra 1970î de girewtî. Îqtîdarê Bexdayî û rejimê Baasî zaf rind fêm kerd ke bi şer û zextî meseleya kurdan nêna çareserkerdene. Înan mecbûr mend ke waştişanê Mele Mistefa Barzanî û şarê kurdî qebul bikê. 11ê Adara 1970î de mabênê kurdan û hukmatê Îraqî de Pêkerdişê Otonomîye (Muxtarîyet) ame îmzakerdene. No pêkerdiş, tarîxê kurdanê dêsê (modern) de yew serkewtişo gird bi. Fina verên, heqê neteweyî, ziwanî û sîyasî yê kurdan bi hawayêko fermî û qanûnî ameyî qebulkerdene. Ziwano kurdkî herêma otonome de bi ziwanê perwerdeyî û fermî. Eke Şoreşê Êlule û qehremanîya pêşmergeyan nêbîyêne, no statu qet nêvîyertêne destê kurdan.
Mîrasê Şoreşê Êlule û girêdayîşê bi ewroyî
Ma eke ewro nê tarîxî girê bidê roja ma ya ewroyî; ma eşkenê bi asanî vajê ke statuyê Hukmatê Herêma Kurdîstanî (Başûr) bingeyê xo nê xoverdayîşê tarîxî ra gêno. Parlemanê Kurdîstanî, dezgeyê neteweyîyî, destkeftîyê federalî û îradeyê sîyasî yê ewroyî, berê (meyweyê) gonîya şehîdanê Şoreşê Êlule yê. Şoreşê Êlule nîşan da ke; wexto ke kurdî yew bibê û pêkerdişê mîyanê xo virazê, çin hêzo ke eşkeno verê înan de vindo.
Ewro zî, Kurdîstan hemverê xeylê hêriş, gef û sîyasetanê asîmîlasyonî de yo. Çareserîya nê problemê ewroyî zî, ruhê Şoreşê Êlule de nimitî ya. Yewbîyayîşo neteweyî yo ke o wext bi serekîya Mele Mistefa Barzanî de pêk ame, ewro zî seba heme kurdan hewceyîyêka heyatî ya. Bi kilmî, Şoreşê Êlule tenya yew rîpelê tarîxî nîyo; o yew ruho cuye yo, yew çirayê azadîye yo ke heta ewro Kurdîstan de vêşeno û rayîrê şarê kurdî roşn keno. Heta ke o ruhê yewbîyayîşî bimanê, têkoşînê heqdar ê şarê kurdî do tim ser bikewo.
