Sîstemkerdişê qetlîaman û dezgeyê nimiteyî: Japonyayê de Yewîya 731’î û Kurdîstan de JÎTEM

Note: "Na fotografa xebere bi zekayo viraşte virazîyaya."

Tarîxê dinya de, sîstemê dewletanê neteweyîyan tim û tim bi metodanê tarîyan û nimiteyan ameyo ramitene. Seba ke şaranê bindestan çin bikerê ya zî îradeyê înan bişiknê, dewletan tayê dezgeyê xofî û qetlîaman ronayî. Nê dezgeyî, qanûnan ra xoser, teberê heqanê merdiman de û bi destûrê "dewleta xorîne" gureyayî. Wexto ke ma ewnenê pelanê tarîxî ra, ma vînenê ke no sîstemê qirkerdişî, cografyayanê cîya-cîyayan de, bi eynî zîhnîyetî ameyo awankerdene. 

Sîstemkerdişê qetlîaman

Nimûneyanê tewr wehşîyan ra yew Japonyayê de Yewîya 731’î (Birim 731 - ke tayê cayan de bi şaşî sey Birim 137 zî yeno namekerdene) û cografyaya ma de, Kurdîstan de zî JİTEM o. Nê her di dezgeyî zî bi yew armancî ra hereket kerd: Sîstemkerdişê qetlîaman û bêmêrxaskerdişê nasnameyanê bînan. Japonyayê de wextê Şerê Dinyayî yê Dîyînî de (1937-1945), dewleta Japonyayê seba ke Çîn û şaranê bînan yê Asyayê bindest bikero, yew yewîya taybete û nimite ronaye. Na yewîye, tarîx de bi nameyê 'Yewîya 731’î ameyêne zanayene û qetlîamê merdimîye yê pîlî kerdî. Nê dezgeyî, merdimî sey merdim nêhesibnayî û înan ser o testê bîyolojîk û kîmyewîyî yê zaf xofinî kerdî. 

Bi hezaran merdimî -cinî, doman, kal û pîr- nê testan de bi hawayêkê wehşîyane ameyî kiştene. Japonyayê waştêne ke pê nê qetlîaman, îşxalê xo xurtêr bikero û sîstemê xo yê faşîstan temamî bica bîyaro. Na yewîye, teberê qanûnanê mîyanneteweyîyan de ameye ronayene û bi piştîya dewleta mîlîtarîste hereket kerd. Eşkera yo ke armanc tena şer nêbi; armanc qirkerdiş û asîmîlasyonêko sîstematîk bi.

JÎTEM û Yewîya 731’î

Cografyaya ma de, Kurdîstan de zî sîstemê qirkerdişî yê dewleta serdeste bi xeylê metodan û bi serran ameyo meşirnayene. Serranê 1990î de, seba ke têgêrayîşê heqanê şarê kurdî tasfîye bikero û îradeyê nê şarî teslîm bîyaro, dewlete yew dezgeyo nimite rona. Nameyê nê dezgeyî JÎTEM (Jandarma Îstîhbarat ve Terorle Mucadele) bi. JÎTEM zî eynî sey Yewîya 731’î a Japonyaye, qanûnanê xo viraştî û bi hawayêkê teberê hiqûqî xebitîya. Kurdîstan de sîstemkerdişê qetlîaman, bi qesasê nê dezgeyî ame destpêkerdene û hîra kerdene. “Kiştişê faîlî meçhûlî” (qetlîamê ke faîlê înan nêzanîyenê), vînîkerdişê merdimanê sîvîlan, vêşnayîşê dewan, îşkenceyê giranî û eştîşê asîdquyan, heme hetê nê dezgeyê tarîyî ra ameyî kerdene. Kurdistan wextêk kerd yew laboratuwarê xofî û qetlîaman.

Japonya de kurdî yenê hedefgirewtiş û kurdêk ame qetilkerdiş

Çi heyf ke Japonya de demê tewr peynî xususî kurdî yenî hedefgirewtiş, nê ferasetê dewleta Japonya de rol û mîsyonê dewleta tirkan zî est o. Heqê kurdan de propogandayê lêşinî yenê kerdene. Netîceyê nê propogandayê lêşinî Kayker Murat Çîçeko ke Japonya de sey karkerî ciwîyayêne, wexto ke 25ê Hezîrane de qeza kerde, dima bi îdîyaya “Qanûnê Kontrolê Koçberan îhlal kerdo” ame girewtene binê nezaretî û Qereqolê Takaoyî yê şaristanê Hachiojîyî yê Japonya yo ke berdîbî uca, uca de ciwîyayîşê xo vînî kerd. Çîçeko ke 2yê Temmuze de saetanê serê sibayî de qereqol de bi qaydeyêkê şikûgumanî cuya xo daye, 5 rojî dima xebere dîyaye nezdîyanê ey.

Vîrdozîya nîjadperestî û faşîstî

Wexto ke ma sîstemê JÎTEM’î û Yewîya 731’î bidê yewbînan ver, ma vînenê ke nê her di sîstemî zî yewbînan ra zaf dûrî nîyê. Her di zî yew vîrdozîya nîjadperestî û faşîstîye ra awan bîyî. Japonya, şarê Çînî û Asyaya Rojhelatî înkar kerdêne û sey însanî nêhesibnayêne; nêverda ke înan wayîrê heqanê xo yê tebîîyan bibê. Dewleta bîne zî şarê kurdî înkar kerd û bi qetlîaman waşt ke nasnameyê nê şarî erdê xo ra wedaro. Yewîya 731’î de merdimî sey kobay ameyêne şuxulnayene, ameyêne letekerdene; Kurdîstan de zî merdimî seba ke bi ziwanê xo qisey kerdî û kurd bîyî kerdî qurbanê cayanê tarîyan û bêkêsîye. No, qetlîamêko sîstematîk o ke planê ci merkezê dewlete de ronîyayo û ameyo bicaardene.

Sûcê tewr giranî şuxulnenê

Nê her di nimûneyî zî bi awayêkê eşkerayî ramojnenê ma ke, wexto ke dewletê serdestî asayîşê xo yê neteweyîyan sey behaneya yewane nîşan danê, eşkenê tarîxê merdimîye de sûcê tewr giranî bikerê. Sîstemkerdişê qirkerdişan, bi destê dezgeyanê nimiteyan hêsantir beno, çunke faîlî qet nêyenê dîyarkerdiş û nêyenê muhakemekerdîş. Şarê Kurdî yo ke bi serran o binê nê sîstemê qetlîamî û asîmîlasyonî de ciwîyeno, bi xoverdayîş û têkoşînê xo nê dezgeyê tarîyî yê dewlete roşnîye rê vetî û sîstemê înan deşîfre kerd. La tarîx ma rê vano ke heta ke no sîstemê nimite yo ke qirkerdişan sîstematîze keno bi temamî nêro tasfiyekerdene û faîlî nêrê cezakardene, aştî û edalet nêeşkenê cografyayan de bi hawayêkê raştikên tesîs bibê.

Dezgeyê wehşetî yê sey JÎTEM û Yewîya 731’î, bi tena xo yew qerargeh ya zî yew bîna nîyê; ê hîşmendîya dewleta faşîste û nîjadpereste yê ke xo biniminê. Seba ke nê sûcî qet yew wext nêrê vîrîkerdene û reyna dibare nêbê, ganî şarî tarîxê xo baş bizanê û wayîrê heqîqetî bivejîyê. Tarîxê azadîye, êyê ke qetlîam kenê înan qet ef nêkeno. Merdimîye, nê sîstemanê qirkerdişan tena bi xo vîrardiş, pênêdayîş û bi roşnîya heqîqetî eşkena binbikera. Tarîxê qetlîaman wa raşt biweşîyo ke, ameyêxo azad asanêr awan bibo.