Serewedartişê Nasturîyan ra heta ewro: Yew têgihê çinkerdişî û xoverdayîşê tarîxî
Qerarê 14ê Tebaxa 1924î yo ke semedê perçiqnayîşê Serewedaritişê Nasturîyan dîya, tenê çinkerdişê yew xoverdayîşî nêbî. No qerar, binbanê Serewedaritişê Şêx Seîdî (1925) amade kerd û bî destpêkê pergalêko ke heta ewro Kurdîstan de dewam keno. Ewro zî, heman "têgih" bi metodanê neweyan, la bi eynî zîhnîyetî ramîyeno.
Tarîxê Kurdîstanî de qerarê ke ameyê girewtene, qetî nêeşkenê tenê bi dewrê xo bêrê ercnayene. Tarîx xo bi xo yew dewamîye ya. 14ê Tebaxa 1924î zî nê rojan ra yew a ke, tesîrê ci heta ewro ameyo. Heyetê Wekîlan o roje yew kombîyayîş kerd û qerar girewt ke Serewedaritişê Nasturîyan bi şîdet û bi hêzê leşkerî bêro perçiqnayene. Labelê meqsedê nê qerarî tenê Nasturîyî nêbîyî. Dewlete bi nê qerarî waşt ke pêro dînamîkanê herême û muxalefetê cematkî binê kontrolê xo bigêro. Bi taybetî Cemîyetê Îstîqlalî yê Kurdîstanî (Azadî) û kadroyên ci yê sey Xalîd Begê Cibranî û Yûsif Zîya hedefê nê operasyonan bîyî. Na rewşe mojna ke, pergalî waştêne bi yew polîtîkaya hêrişkarî, heme îradeyanê xoseran bividarno.
Qerarê perçiqnayîşî
Asayîş û "yewbîyayîşê" pergalî, tim û tim heq û huqûqê şaran ra verêr ameyêne dîyene. Qerarê perçiqnayîşî yê nasturîyan, seba xoverdayîşê kurdan zî yew mesajêko eşkera bî. Sîyasetê dewlete, yew mantiqê qirkerdişî û înkarî ser o awan bîyibi. O wext zî, qerarê ke bi nameyê 'huqûqî' û 'qanûnî' ameyêne girewtene, raştîya xo de huqûqê şaran binpay kerdêne. Coka, ma nê qerarî rê eşkenê vajê 'binbanê Serewedaritişê Şêx Seîdî'. Zext, zulm û tepiştişê ke bado dest pêkerdî, dînamîkê komelî bi temamî bedilnayî. Şarê kurdî dîy ke seba pawitişê heq, ziwan û nasnameyê xo çareyo bîn çin o. Yanî 1925 de wexto ke Serewedaritişê Şêx Seîdî dest pêkerd, nê hereketî rayçika xo û sedemê xo 1924 ra girewtêne.
Zîhnîyet xora qet nêvurîyayo
Wexto ke ma nê tarîxî analiz kenê û anê bi dewrê ewroyî girê danê, ma bi hawayêko zelal vînenê ke zîhnîyet xora qet nêvurîyayo. Têgih o ke 1924 de qerarê perçiqnayîşî da girewtene, o mantiq ewro zî heman o. Tenê form û metodî bedilîyayê. O wext pê fermananê leşkerîyan qirkerdişî ameyêne kerdene; ewro zî pê desteserkerdişê îradeyê sîyasîyî, tayînkerdişê qeyûman, polîtîkayanê asîmîlasyonî, qedexeyanê serê ziwanî û astengîyên kulturîyan heman zîhnîyet ramîyeno. Na rewşe ma rê mojnena ke dewlete seba çareserîya meselayanê demokratîkan, tim û tim têgih ê şîdetî û tepiştişî şuxulnena. Pergal, heqanê şarî sey tehdîtêk vîneno û yew huqûqo îstîsnayî herême de keno tewrê tetbîqatî.
Verperso tarîxî yo
Ewro, ma şenê vajê ke xoverdayîşê şarê kurdî zî heman zîhnîyetî rê yew verperso tarîxî yo. Senî ke qerarê 14ê Tebaxe nêeşka îradeyê azadîye pûç bikero, ewro zî metodê modernî yê asîmîlasyonî nêeşkenê şarî bivisnê binê destê xo. Yûsif Zîya û Xalîd Begê Cibranî o wext seba heqanê şarê xo û azadîya Kurdîstanî bedenê xo kerdî feda; înan raştîya pergalî deşîfre kerde. Ewro zî no mîrasê têkoşînî dewam keno. Tarîx ma rê mojneno ke her çiqas zorkerdiş û bêhuqûqî pîl bibo, îradeyê xoverdayîşî zî wina qewîn beno. Polîtîkayê ke seserre verê cû nêresayî armancê xo, ewro zî do nêresê. Serewedaritişê nasturîyan û qerarê perçiqnayîşî yê ke dima ameyî girewtene, ewro zî ma rê roşnîya têkoşînê sîyasîyî û muhîmîya wayîrvejîyayîşê nasnameyî nîşan danê.
