Raporê DGF yo newe: Ravêrê aştîye de medya ziwanê xo bedilna yo?

Komelaya Rojnamegeran a Dîcle Firatî (DFG), derheqê Ravêra Komelê Demokratîkî û Aştîye de raporêko zaf hîra weşanay. Rapor de nêzdîbiyayîşê medya yê mîyanê 27ê Sibata 2025î û 1ê Teşrîna Verêne 2026î ameyo analîzkerdene. DFG bale ant ziwanê medyayê îqtîdarî, medyayê muxalîfî, medyaya mîyanneteweyîye û çapemenîya azade ser. Raporo ke bi nameyê "dfg.docx" ame amadekerdene de, yeno dîyarkerdiş ke medya goreyê pozîsyonê xo yê sîyasîyî ziwanêk fîrm kerd û aştîye xeta asayîşî de asê menda.

Vengdayîşê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî yo "Komelê Demokratîkî û Aştîye" ke 27ê Sibata 2025î de Zîndanê Îmraliyî ra ame kerdene, hem Tirkîya de hem zî mîyanê raya pêroyî ya mîyanneteweyîye de bîyo sebebê munaqeşeyanê girdan. No vengdayîş û ravêro ke dima ra dest pêkerd, seba çareserîya persa kurdan û demokratîkbiyayîşê Tirkîya hêvî û rayîrêkê neweyî akerdî. La aya çapemenî û medya Tirkîya no ravêr senî dî û senî da wendoxanê xo? Komelaya Rojnamegeran a Dîcle Firatî (DFG), bi xebatêka hîraye ziwan, çarçewa, cûrebîyayîşê aktoran û manşetanê medya analîz kerdî. Na xebate ra pey, dosyayêka agahî bi nameyê "dfg.docx" ameye ronayene. Na dosya bi teferruatî ziwanê rojnamegerîye rexne kena û pêşnîyazan pêşkêş kena.

Detayî û analîzê manşetan:

Raporê DFG de manşetê medya çar beşanê esasîyan de ameyî nirxnayene: Medyayê Îqtîdarî, Medyayê Muxalîfî, Medyaya Mîyanneteweyîye û Çapemenîya Azade (Ya zî weşanê ke vengdayîşî esas gênê)Kîşta bîne ra medyaya muxalîfe (zey Cumhuriyet, Sozcu, NTV) zî ravêrî rê bi guman, şik û bi çarçewaya rexneyan nêzdî bîye. Nê dezgehan, pêvajo zey qelsbiyayîşê sîyasî yê îqtîdarî nirxna. Tayê weşanan (zey Sozcu) rasterast rayrîya şerî û ziwano neteweperest vernî de girewtî û ziwanê bêterefî ca verdayî. 

Medyaya mîyanneteweyîye (zey BBC, Reuters, AP) de ziwano analîtîk û beteref vernî de bi. Çapemenîya Azade (zey Ajansê Mezopotamya, Evrensel, Yenî Yaşam, JinNews) de zî aseno ke manşetan de "aştîye", "çareserîya demokratîke" û "zemînê muzakereyî" est bîyî. Nê weşanan ravêr zey destpêkêkê neweyî nirxna. 

Qanûnê çarçewa û manîpulasyonê "Vîlla" Raporê ke zerreyê dosyayê "dfg.docx" de ca gêno, bale anceno derbazbiyayîşê Qanûnê Çarçewayî ser zî ke 10ê Tebaxa 2026î de meclîs ra derbaz bibi. Weşananê îqtîdarî nê qanûnî bi manşetê "Tirkîyaya bêterorî" pare kerd, weşananê azadan va "Qanûn bi Ocalanî pratîze beno". 

Babeto tewr balkêş zî manîpulasyonê "Vîlla" bi. Tayê dezgehanê medya, seba ca û banêko newe yê ke Îmrali de awan bîyo, çekuya "Vîlla" şuxulnayî. La heqîqet de na yewe "konut"o (banê îqametî û pêvînayîşî) û seba pêvînayîşê rojnamegeran û nûneran ameyo viraştene. DFG vano ke nê manîpulasyonî seba xerabkerdişê statuyê ravêrî ameyî kerdene. 

Dinya ra nimûneyî û pêşnîyazê DFG Raporo detayîne yê "dfg.docx", ravêrayanê aştîye yê dinya (zey Kolombîya, Ruanda, Îrlanda Vakurî) zî muqayese keno. Nê welatan de medya eke ziwanê cîyaker ca verdayo û ziwanê diyalogî esas girewto, aştîye komel de rîş bîya. 

DFG pêşnîyaz keno ke sînorkerdişê serê heqê pêvînayîşê rojnamegeran bi aktoranê babetî dir (taybetî Abdullah Ocalan dir) ganiyo bêrê wedaritene. Çime û aktorê xeberan ganiyo hîra bibê; ziwanê cîyaker û kîndar ganiyo bêro teriknayene. DFG veng dano hemû rojnamegeran ke bi etîkê rojnamegerîya aştîye têbigêrê û xizmetê peykerdişê aştîye bikerê.