Putêko 6 hezar sereyî de şopê îstîsmarî dîyayayî

Sûrîyeyê Vakur û Rojhelatî de, şaristanê antikî yê Tell Brakî de yew îskeletê tûtêko/putêko 6 hezar sereyî ameyo vînayene. Cigêrayîşan mojna ke no doman weşîya xo de maruzê îstîsmarêkê fîzîkî yê giranî bîyo. No serebût, qeydanê arkeolojîkan de weqayanê îstîsmarê putan yê tewr verênan ra yew o. Goreyê xebata ke Live Science û Wiley Online Library de weşanîyaya, no doman (V.Î. 4200-3900) maruzê şîdetî bîyo. Tespît bîyo ke zirarê ke qateyanê/esteyanê ci de yê, netîceya nê îstîsmarî de ameyê meydan.

Esteyan de zaf şopê travmayî estê

Goreyê cigêrayîşan, doman 6-9 aşme bîyo û goristanê Çaxê Kalkolîtîkî yê Peyênî de vînîyayo. Qefesê sîneyî de 4 perasuyî şikîyayê, lûleyê rane û qafike de zî zirarî tespît bîyê. Cigêrayoxî vanê nê zirarî bi yew qezaya kewtişî nêameyê meydan, ê bi quwetêko xurt yê teberî ameyê viraştene.

Hemcigêrayoxa xebate Aleksandra Grzegorska vana putêko nê emrî de şikîyayîşê perasuyan normal nîyo. Nêweşîyê sey raşîtîzm, îskorbût, travmaya bîyayîşî û tîberkuloz ameyî redkerdene; çimkî averşîyayîşê esteyan normal o. Nê tespîtî nîşan danê ke doman hetê miqatekerdoxê xo ra maruzê şîdetî bîyo.

Putanê bînan de çin o

Goristan de esteyê domananê bînan zî kontrol bîyî la şikîyayîşê winasîyî nêvînîyayî. Şikîyayîşî qismen weş bîyê, yanî doman dima ra zî qeydêk ciwîyayo. Nê tewir weqayê giranî qeydanê arkeolojîkan de zaf nadir ê; heta nika tena Misir, Fransa û Lîtvanya de nimuneyê înan vînîyayê.