Hurmuzî ra dima qozê Bab el-Mendebî: Îranî ferman da Husîyan
Hêrişê DYA û Îranî yê vera yewbînan dewam kenê, merkezê alozîye de Tengava Hormuzî esta. Trumpî, Îran bi îşxalkerdişê binesazîya enerjîyî tehdît kerd. Îran zî, hetê Hurmuzî ra teber, Tengava Bab el-Mendebî ya ke Korfezê Adenî û Deryayo Sûr bi yewbînan girêdana, sey qozêkê neweyî fîneno dewre.
DYA û Îran mîyan de, 18ê Hezîrane de rîxmî ke peyman ameya îmzakerdene, alozîya Tengava Hurmuzî zêdîyaya û hêrişê yewbînan kenê. Serekê DYA Donald Trumpî, hêrişê Îranî yê vera keştîyanê Tengava Hurmuzî ra dima, 10ê Temuze de eşkera kerd ke adirbirnayîşê bi Îranî qedîyayo la pêvînayîşî dewam kenê. Nê tarîxî ra dima hêrişê DYA û Îranî yê vera yewbînan bîyê rûtîn.
DYA wazena ke herikîyayîşê tengave serbest bibo û qet yew heq nêro waştene. Îran zî, 28ê Sibate de destpêkerdişê şerî ra nata tengave sey qozêk şuxulneno, nêverdano gemîyî derbaz bibê û bi nê hawayî fîyatê petrolî yê cîhanî keno berz. Bi nê qaydeyî wazeno DYA ser o zext viraşto. Îran eynî wext de vano ke statuyê tengave sey verê şerî nêbeno; serdestîya tam û sîstemê derbazbîyayîşê bi pereyî de israr keno. Trumpî eşkera kerd ke heta Îran îdîayanê xo yê derheqê tengave ra fek vera nêdo û nêro mase, do hêrişî dewam bikerê. Trumpî, Îran bi wêrankerdişê binesazîya elektrîk û enerjîyî tehdît kerd.
Fuzeyî hadre yê
Alozîye û pêkewtişê Tengava Hurmuzî dewam kenê, yeno vatiş ke Îran eşkeno qozêkê neweyî bifîno dewre. Goreyê xebereke ya ajansê Reutersî ke hîrê çimeyan ra ameya girewtene; eke DYA hêrişê binesazîya enerjîya Îranî bikera, Îranî seba padayîşê rayîrê petrolî yê Deryayo Sûr Têgêrayîşê Husîyan ê Yemenî ra waşt ke wa amade bibê. No zî seba peydakerdişê enerjîya cîhanî tehdîtêko pîl o.
Çimeyêkê nêzdîyê Husîyan wina vat: “Grûbe deştanê Yemenî yê Hodeyde û herêmanê koyîyan ê Korfezê Adenî de, nêzdîyê Tengava Bab el-Mendebî de fuzeyî û wesaîtê hewayî yê bêmerdimî (SÎHA) ca kerdê. Înan amadekarîya hêrişê keştîyan qedênaya û fermanê hêrişî pawenê.”
Goreyê çimeyê nêzdîyê Husîyan, nûnerê Artêşa Pasdaran a Îranî (IRGC) yê ke hîna Yemen de yê, do qerarê padayîşê Tengava Bab el-Mendebî kontrol bikerê. Tengava Hormuzî zixmî padayî ya, eke mîlîsê Husîyî hêrişê keştîyan yan zî lîmananê Deryayo Sûr bikerê, do her di rayîrê îxracatê petrolî yê Rojhelato Mîyanên bişikîyê û no do krîzê enerjîyî de cepheyêko newe akero.
Erebistanê Siûdî se ra 70yê îxracatê xo yê enerjîyî serê lîmanê Yanbu yê Deryayo Sûr ra keno. Coka hêrişêkê tîyayî do petrolî rê biba problemêko pîl. Wexto ke cengê Xezeyî de Husîyan hêrişê keştîyan kerd, fîrmayê barîgirîye rayîrê xo çarna hawîrdorê Afrîka ke no rayîr hîna derg û vaye yo.
