Dr. Nûrî Dêrsimî: Yew xoverdayîş, yew tarîx, yew xatir

Mîhemed Nûrî Dêrsimî, tarîxê şarê kurdî de nameyêko zaf muhîm o û nasnameyê roşnvîrîyê kurdan de cayêkê xo yê taybetî esto. O, serra 1883 de qezaya Nazimîye (Perî) ya Dêrsimî de ame dinya. Dêrsimî, wexto ke wendekar bi, dest bi xebatê sîyasîyî kerd. Hîşmendîya ey a neteweyî zaf rew raver şî. O, teyna yew nuştox nêbi, eynî wext de yew şorişgêr, yew sîyasetmedar û dîplomatêkê şarê xo bi. Xebatê ey, seba heqanê kurdan, tarîxê Kurdîstanî de her tim wextêko tarî de bîyî roşnayîyêk.

Serewedaritişê Qoçgîrî

Serewedaritişê Qoçgîrî û dima zî xoverdayîşê Dêrsimî de Dr. Nûrî Dêrsimî, rolêko pîl kay kerd. Ey nê xoverdayîşan de serkêşîya şarê xo kerde û waşt ke şarê xo zilm û asîmîlasyonê dewlete ra bixelisno. Têkilîyê ey bi serekê eşîran zaf xurt bîyî û nê têkilîyan bi xebatê dîplomatîkî xurtêr kerdî. La netîceya xoverdayîşî ra dima, mecbur mend ke welatê xo, warê xo yê dîrokî fek verado. Hêriş û qirkerdişan ra dima, heyatê ey ê surgunî dest pêkerd. O, şî Rojavayê Kurdîstanî û şaristanê Efrînî de nîşt ro. Surgunbîyayîş, seba ey manayê vîndîbîyayîşî nêbi; o, surgun de zî têkoşînê xo qet nêverda.

Efrîn de ey xebatê kulturî û komelkî bêmabên dewam kerdî. Dêrsimî, zaf rind zanayêne ke têkoşîn teyna bi çekî nêbeno; zanayîş, kultur û tarîx zî çekdarîyêk a pîl a. Coka o, tewrê Celadet Elî Bedirxan û Rewşen Bedirxan û aydînanê bînan, seba pawitiş û averberdişê kulturê kurdî xebitîya. Înana pîya komelê cîya cîyayî ronayî û xebatê ziwanî û kulturî meşnayî. Nê xebatî, xurtkerdişê ziwan û nasnameyê kurdî de bîyî bingehêko qewîn û nê serran de zî ma rîçikê xebatê înan vînenîme.

‘Tarîxê Kurdistanî de Dêrsim’

Eserê ey o tewr namdar û pîl, 'Tarîxê Kurdîstanî de Dêrsim' o. Nê kitabî de Dêrsimî, raştîya Dêrsimî, têkilîyê eşîran, komelşunasîya herême, tewirê cuye û qirkerdişî bi hûrgilî nuştî. No kitab, teyna yew eserê tarîxî nîyo, eynî wext de yew belgeyê bîr û bawerîyê sosyolojîk o. No kitab, seba nêşîyayîşê vîrî, bîyo vîr û heşê yew şarî. Ey nê kitabî de dejê şarê xo, kederê herême û pîyabîyayîşê eşîran resnayî rojê ma. Tarîxê nê nûşteyan ra, ewro zî zaf cigêrayox û akademîsyenî îstîfade kenê.

Dr. Mîhemed Nûrî Dêrsimî, 22 Tebaxe 1973 de şaristanê Efrînî de şî heqîya xo. La fikrê ey, têkoşînê ey û kitabê ey hema zî raye mojenê ma. O, bîyo sembolê zerrîya Dêrsimî û yew xatirê azadîye. Qehremanîya ey, xoverdayîş û wina xîretkerdişê ey, do hertim vîrê şarê kurdî de bimano û neslanê neweyan rê bîbero raye. Vîrardişê Dêrsimîyî, vîrardişê tarîxê xoverdayîşî yo.