Dr. Bogos Yalim: Gere dewlete vîyarteyê xo reyde rîbirî bêro

Dr. Bogos Yalim ke bi serran o Belçîka de ciwîyeno û bi xebatanê xo yê mîyanê komelê armenîyan de yeno naskerdene, derheqê tecrubeyanê tarîxîyan ê armenîyan û averşîyayîşanê Tirkîya de nirxnayîşê xo ardî ziwan. Yalimî vat ke armenîyî sebebê vîrê komelkî yê Qirkerdişê 1915î ra nêzdîyê averşîyayîşanê Tirkîya bi dîqet benê, la paştî danê têkoşînê heq û azadîye yê şarê kurdan.

Yalimî vat ke fikarê armenîyan tecrubeyanê vîyarteyî ra yenê û na manaya hemverîya waştişanê kurdan nêdana: "Eke şarê kurdan uca de tayê heqan qezenc bikero, no ma keyfweş keno. Têgêrayîşê Kurdan raştîya xo ma ra rindêr zano; kesê ke do qerar bidê, ê yê. La ganî merdim zaf-zaf bidîqet bo."

Yalimî bale ante ser o ke dewrê peyênî yê Împaratorîya Osmanî de zî reformê destûrî û munaqeşeyê azadîye bîyî, la badê hêvîyanê vurîyayîşî Qirkerdişê 1915î qewimîya: "Goreyê ma dewleta Tirkîya dewletêk a ke qirkerdişî ser o ameya awankerdene. Heta ke na dewlete raştîya xo reyde rîbirî nêbo û merdimanê bînan bi nasname û raştîyanê înan qebul nêkero, her çîyo ke bikero kozmetîk o."

Yalimî dîyar kerd ke ziwan, nasname û heqê perwerdeyî seba erjnayîşê netîceyanê prosesî bingeyin ê: "Ma çi qezenc kerd? Kurdkî çiqas azad bîye? Kurdkî perwerdeyî de çiqas ca girewt?" Goreyê Yalimî, dûrîkewtişê ziwanî perwerde û cuye ra asîmîlasyonî xorîn keno.

Yalimî ard ziwan ke badê qirkerdişî neslanê armenîyan mîyan de ke Ewropa de ciwîyenê, xebitnayîşê ziwanê dayîke kêmî bîyo û ê mamostayanê armenîkîya rojawanî nêvînenê: "Ma pêro merdim ê, la ma ra yew kurd o, yew tirk o, yew armenî yo. Ziwan û medenîyetê ma est ê; nê dewlemendîyê merdimîye yê û ganî ma înan bipawê."