Dezgehê Ziwan û Kulturî yê Kurdan: Perwerdeyê bi ziwanê dayike heqêko bingeyin û merdimîye yo

Dezgehan eşkerayîya xo ya hempare de bale ante ke kurdkî ganî Sûrîye de hetê meşrûîyetê tarîxî, huqûqî û destûrî ra wayîrê eynî heq û statuyê erebkî bo; sînordarkerdişê kurdkî û pênasekerdişê aye sey ziwanêko weçînayîşî yan xerîb nêyeno qebulkerdene. Eşkerayîye de ame vatene ke şarê Rojawanî bi têkoşînê 15 serranê peyênan beşêko gird ê heqanê xo yê bingeyin û tarîxîyan de facto ard ca û destkewteyo tewr stratejîk awankerdişê sîstemê perwerdeyê bi ziwanê dayik o; reaksîyonê şarî yê vera sînordarkerdişê nê heqî çarçewaya heqanê bingeyinan de têkoşînêko meşrû, demokratîk û unîversal o.

Eşkerayîye de ame dîyarkerdene ke perwerdeyê bi ziwanê dayike tercîhêko sîyasî yan îdeolojîk nîyo, heqêko bingeyin û însanî yo; komelê kurdan ê Sûrîye bi hawayêko sîstematîk nê heqî ra bêpar ameyo verdayene û neslo newe yê 15 serranê peyênan bi perwerdeyê kurdkî bîyo pîl, no ne tena vurîyayîşêko pedagojîk, cewabêk ê vera înkar û asîmîlasyonî yo: "Cehdê hukmatê demkî yê sînordarkerdişê nê heqî û ferzkerdişê modelanê ke ziwanê dayike sey ziwanêko xerîb pênase kenê, talûkeya newe ra berhemdayîş û dezgehkerdişê polîtîkayanê înkar û asîmîlasyonî mojnenê. Heqê gedeyanê kurdan ê perwerdeyê bi ziwanê dayike kategorîya heqanê merdiman a nêdevrbîyaye de yo; coka ganî mîyanê muzakereyanê sîyasîyan de nêro kerdene hacetê zextî."

Dezgehan çar waştişê bingeyinî rêz kerdî: garantîkerdişê heqê ziwanî yê bingeyê destûrî; garantîkerdişê statuyê kurdkî sey ziwanê perwerdeyî heme astanê perwerdeyî de; seypêyîya huqûqî û statuyo fermî – eynî heq û statuyê erebkî; û wedarnayîşê heme astenganê huqûqî, îdarî û pratîkan ê vernîya şuxulnayîşê kurdkî yê warê pêroyî, dezgeh û çalakîyanê kulturî. Eşkerayîye de ame vatene ke perwerdeyê bi kurdkî îmtîyazêko sîyasî yan îstîsnayî nîyo, prensîbêko unîversal û heqêkê merdimî yo û pawitişê sîstemê perwerdeyê Rojawanî seba ameyoxê Sûrîyeyêka demokratîke û zafhetî zî muhîm o: "Ma piştîdayîşê xo yo temam û piştîdayîşê xo yo dezgehî seba pawitiş, dezgehkerdiş û têkoşînê huqûqî yê heqê perwerdeyê bi ziwanê dayike yê Rojawanî îlan kenê."

Endamê Enstîtuyê Kurdan ê Almanya û nuştox Osman Kapanî zî vat ke hukmatê demkî yê Şamî wazeno destkewteyê perwerdeyê bi ziwanê dayike bi temamî wedarno, bi fermî bi çend dersan sînordar bikero; şarê Rojawanî nika xover dano û ê zî sey dezgehan hukmatê Şamî şermezar kenê û piştî danê şarî: "Ma şarê xo ra wazenê: her ca de bi ziwanê xo qisey bikerê, bimusê û biwanê; ziwanê kurdkî ziwanêko qedîm û dewlemend o û bi ziwanê xo qiseykerdiş seba ma rûmet o, şerm nîyo. Bi taybetî dayîkan ra vanê: gedeyanê xo reyde bi ziwanê xo qisey bikerê, çunke şar û neteweyî bi ziwanê xo est ê. Ma heta peynî kişta şarê Rojawanî de yê."

Eşkerayîye Enstîtuyê Kurdan ê Swêdî, Stockholmî, Brukselî û Londonî, Enstîtuyê Ziwan û Kulturî yê Berlînî, Yewîya Mamostayanê Kurdan a Almanya û ya Swêdî, Enstîtuyê Cigêrayîş û Zanistî yê Kurdan ê Dusseldorf û Berlînî, Akademîya Yekmalî ya Berlînî, Platformê Ziwanê Kurdkî yê Ewropa, Komela Edebîyatê Kurdkî, Komelê Kurdan ê Berlîn-Brandenburgî û Platformê Awankerdişê Neteweyî yê SEKO’yî îmza kerde.