Cuya Mehmed Uzunî û edebîyatê kurdkî rê xizmetê ey
Mehmed Uzun, edebîyatê kurdkî de nuştoxanê tewr namdaran ra yew o. Ey bi roman û xebatanê xo, ziwanê kurdkî tarîyî û qedexeyan mîyan ra xelisna û kerd ziwanêko standard ê edebîyatî. Cuya ey, seba xeyalê ziwanêkê azadî, yew mucadeleyo pîl bi.
Nameyanê awankeranê edebîyatê kurdkî yê modernî ra yew Mehmed Uzun, serra 1953yî de qezaya Sêwrege ya Riha de ame dinya. Cuya ey, tenya bîyografîya yew nuştoxî nîya; eynî wextî de têkoşînê newera-bîyayîşê ziwanêk o ke kewto verê vîndîbîyayîşî, qedexe bîyo û mîyanê edebîyatê fekî de asê mendo. Muxtiraya 1971î ra dima semedê xebatanê xo yê sîyasîyan û nasnameyê kurdîye ra tepişîya, serra 1977î de mecbur mend ke surgunê Swedenî bibo. No surgun, bîyo destpêkê karîyerê ey ê edebîyatî û xizmetanê ey ê bêemsalan ê seba kurdkî.
Serranê xo yê Swedî de Uzun, wexto ke formanê zengînan ê edebîyatê Ewropa şinasnayêne, dejê avernêşîyayîşê ziwanê xo yê dayîke kurdkî sey ziwano edebî zaf xorî hîs kerd. O wext kurdkî Tirkîya de binê yew qedexeyo qetî de bîye û ziwanê nuştişî ra vêşêr vîrê deyrbazan de ciwîyayêne. Mehmed Uzunî, zengînîya nê edebîyatê fekî û formê romanê modernî kerdî yew û wezîfeyêko zaf zehmet girewt xo mîyan. Romano ci yo verên “Tu” (Ti) ke serra 1985î de weşanîya, edebîyatê kurdkî yê modernî de sey qonaxêko tarîxî yeno qebulkerdiş.
Xizmeto tewr pîl ê Uzunî yê seba kurdkî; ziwan sînoranê dewan ra vetîş û çarnayîşê yew amrazê îfadeyo gerdûnî, modern û entelektuel o. Semedê hîrakerdişê xezîneya çekuyan, ey bi rojan goş da metnanê verênan, sanikan û deyrbazan ser û notî girewtî. Sey yew arkeologê ziwanî xebitîya, çekuyê ke vîrî ra şîyê vetî werte û yew ziwanê edebîyîyo standart awan kerd. Bi eserên xo yê girdan ê zey Bîra Qederê û Siya Evînê, asta resayîşê kurdkî yê ziwanê romanî hemeyê dinya rê îspat kerd.
Mehmet Uzunî, bi antolojîyanê tarîxê edebîyatê kurdkî ke amade kerdî, neslanê dima rê yew mîraso nuştekîyo zaf gird verda. Eserê ci vîst ziwanî ra zêdêr çarnîyayî. Wexto ke tedawîya nêweşîya ci ya giranî dewam kerdêne, o agêra Amed o ke zaf hesreta ci antbî, û 11ê Teşrîna Verêne 2007 de tîya de dinyaya xo vurnaye. Mehmed Uzun, zey yew mîmarê ziwanî yo ke can da serborîya modernbîyayîşê kurdkî, kewt rîpelanê tarîxî.
