Apê Musa: Çiraya Çapemenîya Kurdan a Azad û "Generalanê qijan"

Musa Anter, serra 1920î de dewa Zivinge ya qezaya Nisêbînî, ke girêdayeyê Mêrdînî ya, ameyo dinya. Wendişê xoyo verên û mîyanên Mêrdîn de temam kerd. O wext perwerde hîna zaf bi destê asîmîlasyonî ronîyabi û zextêko pîl ziwan û nasnameyê kurdkî ser o est bi. Seba wendişê lîse rayirê ey kewt Edene. Wexto ke Edene de bi, ey hîna rind polîtîkayanê serdestan û nêheqîyanê vera şarê ci ferq kerdî. Dima ra, qeydê xo viraşt Fakulteya Huqûqî ya Zaningehê Stenbolî, labelê badê cû ravêrt Fakulteya Edebîyatî û a qisim ra mezun bi. Stenbol de, o mîyanê roşinvîr û wendekaranê kurdan de bi yew nameyo muhîm. O heman wextî de zî bi yew aktîvîsto pîl ê komelanê wendekaranê kurdan û nê şaristanan de binkeyê xoverdayîşê xo yê neteweyî eştî.

Têkoşîn û destpêkê çapemenîye

Cuya Apê Musayî, mîyanê xoverdayîşî û zehmetîyan de vîyarte. Ey xoverdayîşê xo bêtir bi pênusê xo kerd û tu wext zulumkaran ver de çok nêda. O zaf kovar û rojnameyan de xebitîya. Dicle Kaynagı, Şark Postası û rojnameyê İleri Yurt de nuşteyî nuştî û weşanayî. Nameyê ci bi xususî bi rojnameyê İleri Yurtî name kerd. Serra 1959î de, nê rojnameyî de şîîra xo ya kurdkî ya bi nameyê "Qimil" weşanaye. Nêweşanayîşê na şîîra bi ziwanê kurdkî, bîye sebeb ke hukmatê o wextî operasyonêko gird biko û ey bîyaro mehkeme. Seba weşanayîşê yew şîîre, o bi aşman zîndan de mend. Na hedîse tarîxê Tirkîya de sey destpêkê "Dawayê 49an" (Çewres û Newan) zî yena şinasnayene. Apê Musa, hepisxane rê nêvatêne zîndan, ci rê vatêne "zaningeh û cayê pawitişê rûmetî".

Eserê ey û zanayîşê "Apê"yî

Musa Anterî tenya rojnamegerîye nêkerde; o eynî wextî de yew roşinvîr, nuştox û şaîro pîl bi. Eserê ey ê sey Birîna Reş, Vakayiname, Hatıralarım 1-2 û Çinara Min, nika sey çimeyanê tarîxîyî yê muhîman yenê wendene û zanyarîyêka pîle dîyar kenê. O pêro xebatanê xo de qala derd û kulê şarê kurdî kerdêne, xususîyetê ziwankî û kulturî pawitêne. Coka şarî ey rê bi zerrîweşî vato "Apê Musa". No nîşaneyê hezkerdiş û hurmetê şarê kurdî yo ke ci rê nîşan dano. Apê Musa bi qiseykerdişê xo yê nermî, xuyê xo yê asayî, zanayîşê xo yê xorînî û bawerîya xo ya bêmirad, ciwanan rê hertim bi yew pîl, şêwirmend û mamoste. O bi xo sey çinarêka gird a ke kokê ci bi erdî ra girewto bi.

Şehadet û mîrasê Rojnamegerîya Azade

Serranê 1990an de, wexto ke kûçeyanê Kurdîstanî de "kiştişê nedîyaran" (faîlî meçhul) zêde bîyî û tarîtîyêka pîle welat girewtêne binê destê xo, Apê Musa sey her timî payan ser o bi û tarîxê rastîye nuştêne. Rojnameyê Welatî de bi keda xo destpêkê rojnamegerîya ciwanan kerde. Ew tarîxê 20ê Êlulê 1992yî de, seba yew festîvalê kulturî û xebatê xo şîbi sûka Amedî. La tiya de, kûçeyanê Amedî de, hetê quwetanê tarîyan ra bi yew suîqesto plankerden bi guleyan ame qetilkerdene. Qetilan waşt ke pênusê ey bişiknê, çiraya çapemenîye hewna bikerê û vengê rastîye bibirnê.

Labelê ev hesabê înan nêgirewt. Apê Musayî yew mîraso wina xorîn û pêt verda ke, ewro desan rojnamegerê kurdî pênusê ey erd ra wedarit. "Generalê qijî" yê Apê Musayî, yanî rojnamegerê ciwanî yê çapemenîya azade, bi wêrekî, serfirazî û qerardarîye rayirê ey ra şinê. Ewro rojname, kovar, radyo û ajansê xeberan ê kurdan, binê sîya çinara Apê Musayî de, bêters rastîyan şarî rê resnenê. Cuyuya ey, seba miletê ey bi çirayêka ronî; qetilkerdişê ey zî bîyo tovê têkoşînê çapemenîya azade ya kurdan. Vengê Apê Musayî ewro her pelê rojnameyan de û kûçeyanê welatî de hema zî gurrîyeno.