Prosesê Aştîye Û Komelê Demokratîkî: Îmtîhanê Dewlete Tirkîya

Proses, teşrîna peyêna serra 2024î de bi silamdayîşê Devlet Bahçelî yê vera partîyanê kurdan dest pê kerd. Na gamêka nerme bîye û nîşanê emed bi, la proses emed nîşanî nêqedîya. Bi îrade û koordînatorîya Birêz Abdullah Ocalanî, proses leza lez kewt rayîrêko xurt û sîstematîk. Ocalanî pê emed û dîyayîşê xo yê sîyasî, rayîrê mizakereyan kerda.

Serra 2025î de, Birêz Ocalanî bi vengdayîşêko tarîxî û pîl vat ke “Hînî wextê sîlehan qedîyayo, eme sîyasetê demokratîkî dest pê kerdo.” No vengdayîş sîyasetê Tirkîya de bi tarîxêk û mohrê xo da rojeva dinya ro. Badê nê vengdayîşê eşkerayî, eynî serre de PKK kongreya xo viraşt. Mîyanê na kongre de qirar ame girewtiş ke PKK xo fesîx kena, sîlehî do bêrê veşnayîş û têkoşîn tenya bi rayîrê sîyaseto emed û sivîl dewam bikero. Nê qirarî mojna ke îradeyê aştîye qewîm o û komel zî hadre yo.

Averşîyayîşo tewr pîl zî mîyanê serra 2026î de bi qebûlkerdişê “Qanûno Çarçewe” virazîya. Mizakereyê ke bi aşman xurt dewam kerdî, peynîya peynîye de bîyî emede bingeyêko qanûnî. Qanûno Çarçewe Meclîs de ame qebûlkerdiş û no qanûn, hem garantîya qanûnî ya aktoranê aştîye temîn kerd hem zî merheleya çareserîye rê bîya sîgorta. Labelê hetê negatîfî yê nê qanûnî zî zaf ê: Bitaybetî derheqê ronayîşê sîlehan û ameyîşê şervan û îdarekaran de hetê dewlete ra nêzdîbîyayîşêko negatîf aseno labelê Birêz Ocalanî semedê nê şik û gumanan xo sey garantor mojneno ra.

Bingeyê Qanûnî û Komelê Neweyî

Averşîyayîşê nê prosesî bi awayêko eşkera nîşan dano ke, hînî sîyasetê çekdarî mîsyonê xo qedînayo û cayê xo vîyarnayo sîyasetê demokratîk û dîyalogî. Rolê Birêz Abdullah Ocalanî yê stratejîk, no demo ke her ca alozî yo de, hêvîyê aştîye kerdî pîl. Qirarê PKK yê veşnayîşê sîlehan, semedê bawerîya komelî û ronayîşê sîyasetê demokratîkî, gamêka wêrek a. Şarê kurdî û dînamîkê demokratîkî yê Tirkîya bi na game rehet nefes girewt.

Qanûno Çarçewe

Heta nika zaf prosesî nîmeceyê rayîrî de mendî, çunke bingeyê înan ê qanûnî çin bî û binê qiraranê sîyasetê rojane de bîyî. Qebûlkerdişê Qanûno Çarçewe' mîyanê serra 2026î de, îradeyê hetê kurdan û nîşanê cidîyetê norm-dewlete û pergale yo. No qanûn keno ke, dewlete û heme aktoranê sîyasî pey ser game nêerzê. Qiseykerdişê heqanê şarî, viraştişê dezgehanê demokratîkan û îfadeyê azadîye, sey perçeyêko qanûnî nêameyê qebûlkerdiş labelê game bi game semedê nê sernameyan zî do qanûnî bêrê hadrekerdiş û semedê safîkerdişê meseleya kurdî çarçeweyêka hîra bêra viraştiş. 

Şik, Gumanî û Îmtîhanê Sîyaseto Newe

Rîyê tecrubeyanê verênan ra, mîyanê şarê kurdî û dînamîkanê sîyasetî de derheqê nê prosesî de tayê şik û gumanî est ê. Prosesê ke verî nîmeceyê rayîrî de mendî û şîdetê ke dima ra dest pêkerd, bawerîya komelî kêmî kerda. Aye ra, şar bi vengdayîşê Birêz Ocalanî û qeraranê Meclîsî hêvîdar bibo zî, hema zî bi çimêko dîqatdar û bi endîşe ewnîyeno gamê dewlete. Hetê kurdan de tewr zêde no pers yeno perskerdiş: "Gelo na rey zî proses do bibo qurbanê hesabanê sîyasetê rojaneyî û weçînayîşan?"

Qanûno Çarçewe bingeyêko qanûnî awan kerdo, la seba komelî çîyo tewr muhîm pratîk o. Aştîya raştîqîne û komelo demokratîk tenya bi nuşteyanê serê kaxidan nê; bi vurnayîşê hişmendîyê dewlete, asanbîyayîşê sîyaseto sivîl û tetbîqkerdişê heqanê bingehînan virazîyeno. Şarê kurdî paweno ke gelo sîgortaya nê qanûnî do bireso kuçeyan, zîndanan û sîyasetê herêmî yan nê.

Peynîya peynîye de, veşnayîşê sîlehan û sîyaseto bêçek, Tirkîya û Kurdîstan de rîpelêko newe û tarîxî kerda. La serkewtişê nê rîpelî, girêdayeyê nêzdîbîyayîşê pergalî û hîrabîyayîşê sîyasetê azade yo. Wext do bimojna ma ke no proses beno aştîya mayînde ya komelkî, yan zî do tewrê tecrubeyanê binkewteyan ê verênan!. Hînî semedê dewlete û sîyasetê tirkî, wext wextê îmtîhanî yo.