Birûkî, devî devî 300 salî ji berî nija ji herêma Qerejdaxê tên Serhedê. Sînor, ne qeyda kapê hespên wan in, erd erdê kal û pîrên wan in, ji Wanê heta Rewanê, bi kerî û suriyên xwe zozan û deştan belavdibin.
Piştî çar mehan, min dîsa berê xwe da Asyaya Navîn, Qazakîstanê.
Li Qazakıstanê, jineke kurdan a jêhatî, Meyana Hesen Nadirî, platformeke bi navê “Li Benda Te Me” avakiriye.
Du meh berê niha ji Qazaxistanê serokê ‘Fonda Pêşvebirina Çanda Kurdan” birêz Îbrahîmê Filît li min geriya û ji bo pîrozbahiya Şeva Sersalê/ Şeva Yeldayê ez vexwendim Qazakîstanê. Rojan dan dû hev.
Ji salan şûnde dewrêşek bi halekî pêrîşan û defek di dest de tê Dihê. Dewrêş Beg miriye, bi defa xwe diçe derê Lelîxanê. Lelîxan ji bo xêrekê bidê diçe hundir.
Çîroka Hesamê Axê û Lelîxanê çîroka evîn û bext e. Çend şaxên çîrokê hene, hema di her şaxekê de ya/ê ku bebextiyê dike cûda ye.
Bi ya min Şahmaran dijî. Ji ber ku di her gundekî de çîrokeke wê û di her malekê de resmeke wê heye. Lê di mala me de, du resmên wê hebûn; yek ser şûşê hatibû çêkirin, bavê min ji bajêr stendibû.
Çîroka Şahmaranê ya bi efsûnî, di bîra gelên herêmê de bi şaxên cûr bi cûr tê ziman.
Arix dibên li gundê Saran
Navê Malakan ji şîr tê. Peyva malakan bi zimanê rûsî ji peyva Molokan tê ku ev jî bi kurdî tê wateya şîr. Di dawiya sedsala 19’emîn de çarê rûs ew mişextî Serhedê kirine.
Ferzê di serê salên 1900î de li gundê Xelêya Kopê ji dayik bûye. Kurê Başê Beşîr e.[2] Xwedan dengekî zirav û bilind bûye. Hemsalê Dengbêj Reso, Mistefayê Xelê Heyran, Siloyê Gulê ye.
Malbata Birikê binemala dengbêjiyê ye. Serdarê kalikê wan, herdu kurên wî Biro û Emer, çawa jî Şeroyê kurê Biro bi wisa jî Fariz û Hemîdê kurên Emer jî dengbêj in.
Dayê Sêvê, Sêva Biro li herêma Wêranşarê, ji gundê Gede jiyaye. Jineke hekîm, zana û jêhati bûye. Mixabin ez negihiştimê. Dayê Sêvê di sala 1986’an de koça xwe ya dawîn kiribû.
Lo Axayo weleh nabe bileh nabe
Dilo jaro bi Yado re xeberde,
Mem û Tajdîn, Siyabend û Qedê, birader in, bi bext in; tevan ji belayê re ferman xwendine. Sed sal berê Seyîdxan û Elîcan jî bi heman awayî, serî dane heman rêyê, birader in û bext in.
“Newroza SiltanîToqmaqê xwe hilda hanîBihar û zivistan ji hev deranaşayê Apê min wiha dest bi çîroka Newrozên Berê kir. Heya sala 1954’an di Bazarcixa Dîgorê de Newroz bi eşq û şên tê pîroz kirin.
Vê hefteyê Cejna Xidir Îlyas û Xidir Nebî ye. Ev cejn her çiqas ji aliyê gelek gel û baweriyên cuda ve jî tê pîrozkirin lê wateya wê ji bo êzidiyan cuda ye.
Hin rojên şahiyan hene ku di roja me ya îroyîn de êdî nayên pîrozkirin. Sedem her çiqas veguherîna civakê be jî, hin caran jî qewimîna hin bûyeran e.
Qaz û Qers bawer bikin, navên wan bêyî hev bên hildan kêmasiyeke mezin dê çêbibe. Serpêhatiya Qaza Qersê çîrokeke efsûnî ye.
Her çiqas zor û zehmet be jî de zivistan gotî; hewce ye ku bi ba û bager be. Berf ku têra xwe nebare, mirov di qepeçê de nemîne, xêra wê çi ye.
Zivistana Qersê hêdî hedî rûyê xwe nîşan da. Belekiyên berfê daketine çiyan. Zivistan niha jî tivdarekê gund û bajaran dike. Lê gundî û bajariyan ji bo pêşwaziyê tivdarekên wê qedandine.
Awîskê, girêdayî navçeya Qubînê ye. Ji Qubînê heft û ji Êlihê bîst û heft kîlometreyan dûr e. Di navenda Awîskê de 3 hezar 500 kes dijîn.
Rojhilata Navîn dergûşa mirovahî û şaristaniyê ye. Ev ax çavkaniya gelek bawerî, ol û mezhebên pîroz e. Ji wan olên herî kewnar yek jî êzdiyatî ye.